دلالت دارد نه بر تعدد . به هر حال اگر چه نه وحدت رساله مقطوع است نه تعدد آن مردود ، اما وحدت رساله اقوى است ، و الامر سهل . مهم محتواى فصول رساله است . 5 - در رساله بيست و دو عنوان عربى به چشم مىخورد ، كه اگر اوائل رساله نيز بقاياى يك فصل به حساب آوريم ، از اين رساله بيست و سه فصل در دست است . عناوين رساله از قبيل تمثيل و تنظيم ، نقد و حل ، دفع و ازاحة ، شك و تحقيق ، هدم و دعامة ، توضيح و تنقيح ، وهم و تنبيه ، فرقان و تبيان ، بحث و تنقيح ، ابانة ، تلخيص و تخليص و . . . با عناوين فصول رسالة فى مباحث الحمل و رسالة فى الوجود الرابط بر يك منوال و كاملا سازگار است . تنها فصل چهاردهم طولانىتر از بقيهء فصول و نزديك نيمى از رساله را شامل مىشود ، كه در فصول انتهايى رسالة فى مباحث الحمل نيز چنين فصول طولانى ديده مىشود . 6 - به لحاظ محتوا و حتى الفاظ به كار برده شده ، فصل سوّم اين رساله « نقد و حلّ » با فصل 28 « تتميم و تخذيم » رسالة فى مباحث الحمل يكسان است ، هكذا مفاد فصل چهارم « دفع و ازاحة » با فصل 26 رسالة فى مباحث الحمل . ديگر فصول اين رساله نيز با رسالة فى الوجود الرابط و رسالة فى مباحث الحمل بسيار نزديك است . 7 - در اين رساله آراء صدر المتألهين در « كتاب مستطاب اسفار » « 1 » بيش از همه مورد توجه ، بحث و تحليل انتقادى حكيم مؤسس واقع شده است ، به علاوه به كرات تعليقات ملا على نورى بر اسفار مورد استناد و بحث واقع شده است . در آغاز فصل دهم رأى « بعض الافاضل ممن ادركنا عصره فى بعض تعليقاته على الاسفار الاربعة » در ايراد بر صدر المتألهين مورد مناقشه و نقد آقا على واقع شده ، احتمالا مراد از اين بعض ملا آقا قزوينى يا ميرزا حسن نورى باشد ، هر چند با توجه به عدم انتشار تعليقات اين دو حكيم متأله اظهار نظر در اين باره دشوار است . علاوه بر سه حكيم فوق الذكر ، آراء شيخ الرئيس ابن سينا ، شيخ اشراق و مير سيد شريف جرجانى نيز در اين رساله مورد بحث و نقد واقع شده است . 8 - با توجه به ادلهء كلى و براهين جزئى كه گذشت و نيز با عنايت به مضامين مورد بحث رساله و سطح مطالب ، سبك و سياق و آراء اختيار شده در آن ، در انتساب اين رساله به

--> ( 1 ) . آقا على غالبا از اسفار با اين تعبير احترام آميز ياد مىكند .