است و ماهيت در هر دو وعاء فرع مىباشد . مسأله دوازدهم : وجود اصيل است و ماهيت مجعول نيست . شيخ اشراق با قول به اعتباريت وجود از يك سو و قول به اينكه واجب تعالى وجود صرف است به تناقض مبتلا شده است . مسأله سيزدهم : موضوع حكمت الهى وجود است . مسأله چهاردهم : تحقيق در عوارض ذاتيه و نسبت بين موضوع مسأله و موضوع علم . مسأله پانزدهم : تحقيقى در مورد مقولات عرضى . مسأله شانزدهم : تحقيق در نحوهء عليت صورت و وجود مفارق نسبت به هيولى . در بخش دوم علم واجب تعالى به ذات خود مورد تحقيق قرار گرفته است . در اين بخش يازده مسئله فلسفى به عنوان تمهيد مورد بحث قرار گرفته است : اول : علم - به معناى تعقل - حضور مجرّد نزد مجرّد قائم به ذات است . دوم : علم يا حصولى ارتسامى است يا حضورى اشراقى . سوم : علم مانند ساير عوارض حقائق وجود ، عين وجود است . وجود بذاته علم و عالم و معلوم مىباشد . علم مانند وجود ، حقيقت واحد بسيط ذو مراتب است . چهارم : هرچه وجود تمامتر باشد ، جهت علميت و عالميت در آن اقوى است ، لذا علم خداوند صرف ، تام و فوق تمام مىباشد . پنجم : اشياء دو نحوهء وجود دارند : خارجى و ذهنى . بين نفس مدرك و اشياء غائب موجود در خارج ( مدرك ) علاقهء ذاتيه برقرار است . ششم : هر عاقل و هر معقولى ، عاقل بذاته و معقول بذاته است . هفتم : هر معلوم بذاته ، معلوم به علم حضورى اشراقى است . هشتم : علم نفس به ذات خود علم حضورى است . علم حصولى تنها به نحو كليّت و اشتراك مىباشد . ضميمه شدن كلى به كلى موجب جزئيت و تشخص نمىشود . نفس ، ذات خود را به نحو جزئيت و تشخص ادراك مىكند . نهم : علم نفس به قواى ادراكى ، صور ادراكى و قواى طبيعيش ، علم حضورى اشراقى