آقا على در پاسخ به پرسشهاى چهارگانهء فوق به دقت به تحليل انتقادى آراء صدر المتألهين مىپردازد و مىكوشد با توجه به جوانب مختلف آراء مؤسس حكمت متعاليه از مبانى وى دفاع كند . حكيم مؤسس در بحث از وجود رابطى به اقسام قيام معنى به موضوع پرداخته ، آن را به سه قسم قيام اعتبارى ، قيام حقيقى انضمامى و قيام حقيقى انتزاعى تقسيم مىكند . وى سپس مسئلهء حمل را در ارتباط با سه نحوه قيام ياد شده مورد بحث قرار مىدهد . آقا على مدرس در ضمن بحثى عميق از نحوهء وجود نسب و اضافات ، مسألهء معقولات ثانيه را مورد عنايت و كاوش قرار مىدهد . بحث از معانى اعتباريهء غير متأصله و تقسيم آنها به ثبوتيه و عدميه و تقسيم معانى ثبوتيه به نسب و اضافات و غير آنها ، از مباحثى است كه تعمق در نحوهء وجود معقولات ثانيه را هموار كرده است . آقا على در سرتاسر رساله به دفاع از مبناى اصالت وجود و ابطال مبناى اصالت ماهيت از جوانب مختلف پرداخته است . تقريرى تازه از اصل بساطت وجود از ديگر ابتكارات آقا على در اين رساله مىباشد . قاعدهء فرعيه ( ثبوت شىء لشىء فرع ثبوت المثبت له ) و تأمل در مفاد آن بخش قابل توجهى از اين رساله را به خود اختصاص داده است . تأمل دربارهء فصل و ارتباط آن با وجود و تفاوت بين ذاتى و عرضى از ديگر نكات مطرح در اين رساله مىباشد . علاوه‌بر تحليل آراء صدر المتألهين ، آراء جمعى ديگر از حكما از قبيل امام فخر رازى ، جلال الدين دوانى ، ميرداماد نيز مورد نقد قرار گرفته است . مناقشات آقا على به اساتيد حكمت متعاليه يعنى حاج ملا هادى سبزوارى ، ملا محمد اسماعيل درب‌كوشكى اصفهانى ، ملا احمد بن ابراهيم اردكانى ، ملا مصطفى قمشه‌اى ( مصطفى الحكماء ) و بالاخره استادش ملا محمد جعفر لاهيجى لنگرودى از دلكش‌ترين مباحث اين رساله است و حاكى از نگاه نافذ و قوت علمى و مبانى متين آقا على مىباشد . به جرأت مىتوان گفت در فلسفهء اسلامى بدون مراجعه به تأملات فلسفى آقا على مدرس در اين رساله نمىتوان مدعى بحث مستوفى از وجود رابط و رابطى بود . رسالهء حكيم مؤسس مبسوطترين و عميق‌ترين بحث حكيمان مسلمان در باب وجود رابط و رابطى است اما با اين همه پرونده بحث وجود