آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
34
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
1314 باشد كه اشتباها 1315 درج شده باشد ، در اين صورت اگر مراد الذريعه نيز معيت زمانى يعنى انتشار در يك سال باشد اشكالى به وى وارد نيست ، هرچند خلاف ظاهر است . بههرحال عليرغم اينكه از اين رساله جز همين نسخه چاپ سنگى در دست نيست استناد آن به آقا على محرز است ، زيرا شيخ احمد شيرازى كاتب اين رساله فردى كاملا موثق است كه بدايع الحكم نيز به اهتمام وى منتشر شده است بعلاوه ، تصريح شيخ آقابزرگ طهرانى در الذريعه كه خود اواخر حيات آقا على را درك كرده است به تنهايى كافى است . مهمتر از همه ، سياق عبارات و مفاد رساله بويژه در مقايسه با محتواى « رسالة فى مباحث الحمل » و اشتراك مفاد چندين فصل اين دو رساله حتى گاهى با عبارات واحد ترديدى در صحت انتساب اين رساله به حكيم مؤسس باقى نمىگذارد ، به اين سه نكته مىبايد شهرت عظيم انتساب اين رساله به آقا على را افزود . عنوان اين رساله توسط آقا على تعيين نشده است ، شيخ احمد شيرازى در صدر نسخهء خطى و شيخ آقابزرگ در الذريعة آن را « رسالة فى الوجود الرابطى » ناميدهاند ، حال آنكه در اعلان آخر بدايع الحكم با عنوان « رسالة فى تحقيق الوجود الرابطى » خوانده شده است . ظاهرا اين عنوان برگرفته از اولين جملهء رساله است ، اما تأمل در مفاد رساله نشان مىدهد كه عنوان « رسالة فى الوجود الرابط » با مفاد رساله سازگارتر است . لذا با توجه به نكتهء اخير آن را « رسالة فى الوجود الرابط » ناميديم ، و الامر سهل . اين رساله را نگارنده در سال 1375 در فصلنامه نامهء مفيد با مقدمه تحليلى ، تصحيح و تحقيق منتشر كرد « 1 » و در اين مجال با اصلاحاتى درج خواهد شد . نوشته آقا على با عبارت « فصل فالوجود الرابطى يطلق فى مصطلح جماهير الفلاسفة على معنيين . . . » آغاز مىشود . اين فاء تفريع اشاره به كدام مطلب است ؟ آيا اين تعليقه بلندى بر بحث وجود رابط در اسفار است ؟ محتمل است . بههرحال اين رساله كه قطعا در زمان حيات آقا على به عنوان رسالهء مستقل تدوين نشده ، كاملا ناظر بر مباحث وجود رابط اسفار صدر المتألهين است .
--> ( 1 ) . فصلنامه نامه مفيد ، قم ، پائيز 1375 ، شمارهء هفتم ، ص 27 - 70 .