جسمانى ) ، و نيز مقدمهء تحليلى المبدء و المعاد صدر المتألهين به تفصيل پس از توضيح رأى آقا على مدرس به نقد آراء حكيم مؤسس دست يازيده ، از مبناى صدر المتألهين در مسألهء معاد جسمانى جانبدارى كرده است . « 1 » استاد محترم آقاى دكتر غلامحسين ابراهيمى دينانى در نخستين اثر مستقل در زمينهء تشريح آراء حكيم مؤسس بنام معاد از ديدگاه حكيم مدرس زنوزى به تحليل آراء آقا على دربارهء معاد جسمانى پرداخته است . « 2 » وى كوشيده است آراء آقا على در اين رساله را در قالب ده مسئلهء فلسفى به شيوه صدر المتألهين به سامان آورد . نقد و بررسى اعراضات استاد آشتيانى به آراء حكيم مؤسس و تحليل انتقادى رأى انتقادى آقا على از حوصلهء اين مختصر بيرون است ، اين مهم را به تفصيل در كتابى مستقل مطرح كرده‌ايم . 3 . رسالة فى الوجود الرابط آقا على در رسالهء خود نوشت سرگذشت اين رساله را در زمرهء آثار خود ذكر نكرده است ، در ديگر آثارش نيز به آن اشاره‌اى نشده است . اين رساله تنها اثر حكيم مؤسس است كه عليرغم تفحص فراوان نسخهء خطى آن را بدست نياورديم . استاد آشتيانى در مقدمه يكى از آثار ملا عبد الله مدرس زنوزى متذكر شده است كه : « . . . يكى از دوستان رسالهء وجود رابطى آقا على مدرس زنوزى فرزند مؤلف را كه يكى از شاگردان او در زمانى كه به درس او مىرفته است ، و از روى نسخهء مؤلف استاد استنساخ نموده است ، براى حقير فرستادند . . . خط اين رساله خيلى شبيه است به خط مرحوم آقا شيخ غلامعلى شيرازى از اعاظم تلاميذ آقا على حكيم . چون حواشى آقا شيخ غلامعلى بر مقدمهء

--> ( 1 ) . سلسله مقالات استاد سيد جلال الدين آشتيانى تحت عنوان « معاد جسمانى » از سال 1351 در نشريهء دانشكدهء الهيات و معارف اسلامى دانشگاه مشهد منتشر شد . چاپ دوم اين سلسله مقالات تحت عنوان شرح بر زادالمسافر ملا صدرا ، معاد جسمانى در سال 1359 در تهران منتشر شد . ( نقد آراء آقا على ، ص 252 - 320 ) . مقدمه المبدء و المعاد ملا صدرا ، ( تهران ، 1354 ش ) ص 52 - 88 . بين دو اثر استاد آشتيانى در زمينهء نقد آراء آقا على شباهت فراوان به چشم مىخورد . مطالب اثر اخير اخص از مطالب اثر قبلى است . ( 2 ) . دكتر غلامحسين ابراهيمى دينانى ، معاد از ديدگاه حكيم مدرس زنوزى ، تهران ، 1368 ، انتشارات حكمت ، 298 صفحه .