فاك » ، و در وقت انتقاد از برخى ديگر از آراء وى همواره به فضل و جلالت مقام و علو نفس او شهادت داده است : « ادام الله ظلال المحقق البارع المحشى على رؤوس الانام من ظلال الاعلام » ( صفحات 286 ، 287 ، 454 ، 460 و 505 ) . 4 - معرفى تعليقات اسفار حكيم مؤسس آقا على در رسالهء خود نوشت سرگذشت « حواشى و تعليقات بر اسفار مرحوم صدر المتألهين » را از جمله آثار خود شمرده است . « 1 » وى در بدايع الحكم - مهمترين و آخرين كتاب كاملش - متن كامل هشت تعليقهء خود را بر اسفار بواسطهء اهميت مطلب نقل كرده است . « 2 » استناد به اين تعليقه‌ها در بدايع به اين معنى است كه تعليقات اسفار تا آخر در نزد نويسنده از اعتبار و ارزش وافر علمى برخوردار بوده است . شيخ آقا بزرگ طهرانى در الذريعه از آن چنين ياد كرده است : « الحاشية على الاسفار لآقا على المدرس بن المولى عبد اللّه المذكور التبريزى نزيل طهران المتوفى بها ( 17 ذى القعده 1307 ) و صاحب بدايع الحكم ( المذكور فى ج 3 ص 64 ) و هى قليلة على بعض مواضع الاسفار » . « 3 » ميرزا محمد على مدرس نيز در ريحانة الادب از « حاشيه اسفار ملا صدرا » ياد كرده است . « 4 » از لابلاى مكتوبات معاصرين اطلاعات ذيل دربارهء اين تعليقات بدست مىآيد : « اسفار مرحوم آقا على مدرس كه مشتمل بر همهء حواشى اوست و حواشى را به خط

--> ( 1 ) . رسالهء سرگذشت ، جلد سوّم مجموعه مصنفات حكيم مؤسس . ( 2 ) . آقا على مدرس طهرانى ، بدايع الحكم ، ( چاپ حروفى ، تهران ، 1376 ) : صفحهء 280 - 284 : « و چون نگارندهء حروف به جهت توضيح اين بيان كه نقل نمود ، تعليقاتى بر اين موضع از اسفار اربعه نگاشته است ، بهتر آن باشد كه آن تعليقات را نيز در اينجا بنگارد تا مقصود واضح‌تر ثابت شود . . . » . صفحهء 369 - 371 : « نگارندهء حروف در زمان گذشته در مباحث عرفانيه علت و معلول اسفار اربعه صدر المتألهين قدّس سرّه در آنجا كه مىفرمايد فصل فى الكشف عمّا هو البغية القصوى ، حاشيه‌اى در بيان اين بغيهء قصوى و مطلب اعلى نوشته‌ام و همان بهتر كه از بابت بصيرت و اتمام مطلب و هم از بابت تبرك به كلام حجت و ولىّ حق تبارك و تعالى آن حاشيه را در اين موضوع نقل كنم به عين عبارت . . . » صفحهء 494 - 497 : « نگارندهء حروف به جهت توضيح اين عبارت در اين موضوع از اسفار دو حاشيه نوشته‌ام . همان دو حاشيه را به عين عبارت نقل مىكنم تا مطلب واضح شود . . . » . ( 3 ) . شيخ آقا بزرگ طهرانى ، الذريعة الى تصانيف الشيعة ، ج 3 ، ص 20 . ( 4 ) . ميرزا محمّد على مدرس ، ريحانة الادب ، ج 2 ص 392 .