آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
75
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
مرحوم استاد محمد تقى جعفرى در تقريظ بر كتاب مرحوم حائرى مازندرانى ، وى را « نابغه عظيم الشأن » دانسته نوشته است : « در اين مبحث قدرت فكرى حضرت آقاى علامه بدون تأثر از گفتهها و گوينده ، شاهراه علمى خود را طى نموده و اصالت وجود را از كرسى پرستش پايين آورده و اين منصب را از آن ماهيت دانسته . . . اينجانب كه در صدد بيان شمهاى از اهميت مطالب اين كتاب برآمدهام پس از مطالعهء چهار هزار كتاب فلسفه و عرفان غربى ( تقريبا ) غير از كتب فلسفى و عرفانى شرقى اين مشى علمى و فلسفى كه از معظم له در اين مبحث مشاهده نمودهام ، منحصر ديده و بدون مبالغه گواهى به انفراد معظم له در تحقيقات اين مبحث مىدهم . » « 1 » فارغ از لحن گزندهء ناقد محترم ، اين رساله خود بهترين شاهد بر اهميت و نفوذ آراء ابتكارى و نافذ حكيم مؤسس است . ما در ضمن تحليل انتقادى آراء ابتكارى آقا على مدرس به تفصيل مطالب رسالهء مرحوم حائرى مازندرانى را مورد نقد قرار داده به اعتراضات وى پاسخ دادهايم . ضمنا آقاى دكتر كريم مجتهدى نيز در دو مقاله ، كتاب بدايع الحكم را از زاويهء فلسفهء تطبيقى مورد بحث و بررسى قرار داده است . « 2 » 3 - از ديگر آثار آقا على مدرس طهرانى كه توسط مرحوم غروى اصفهانى شاگرد با واسطهء حكيم مؤسس در « نهاية الدرايه فى شرح الكفاية » مورد استناد قرار گرفته ، غير از بدايع ، رسالة فى مباحث الحمل و رسالة فى الوجود الرابط است كه مرحوم كمپانى بدون ذكر نام رسالهها ، به رأى حكيم مؤسس در اعتبارات ماهيت و اتحاد عرض با موضوعش استناد كرده است . « 3 » 4 - آراء آقا على در كتب اساتيد معاصر فلسفه نيز مورد استناد و بحث قرار گرفته است . « 4 »
--> ( 1 ) . تقريظ شيخ محمد تقى جعفرى بر جلد سوم كتاب حكمت بو على سينا ، ص 5 و 6 و 7 . ( 2 ) . ذكر فلاسفهء غرب در بدايع الحكم ، مجلهء راهنماى كتاب ، سال 18 ، شماره 10 - 12 ، دى - اسفند 1354 . بديع الملك ميرزا عماد الدوله و اولن فيلسوف فرانسوى ، مجلهء راهنماى كتاب ، سال 19 ، شماره 11 - 12 بهمن و اسفند 1355 . ( 3 ) . نهاية الدراية فى شرح الكفاية ( طبع مؤسسه آل ابيت ) ، ج 1 ص 229 . ( 4 ) . به عنوان نمونه استاد شهيد مرتضى مطهرى ، درسهاى الهيات شفا ، مقاله 5 ، فصل 1 ، مجموعه آثار ج 7 ص 270 - 271 ( تهران 1372 ) : « در ميان متأخرين ، مرحوم آقا على مدرس زنوزى كسى است كه اول دفعه به اين نكته توجه كرده است كه تقسيم قضايا در قبل كامل نبوده است ، ايشان رسالهاى نوشته بنام رسالة الحمل و در آنجا موشكافىهايى كرده و از سايرين سخنانش كاملتر است » . -