آن ، عوارض ذاتى در بحث موضوع علم ، اصالت وجود ، بساطت وجود ، تشكيك وجود ، وجود صرف بودن نفس و ما فوق آن ، اتحاد وجودى اعراض با موضوعات ، اتميّت نظام عالم امكان ، حركت روح در آخرت ، اتحاد قوس صعودى با قوس نزولى و . . . شاهدى بر اين مدعاست . تحليل انتقادى آراء ابتكارى حكيم مؤسس فراتر از اين مقدمه است ، اين مهم موضوع كتاب مستقلى است كه ان شاء الله پس از مجموعه مصنفات آقا على مدرس منتشر خواهد شد . به نظر فيلسوف معاصر دكتر مهدى حائرى يزدى « آقا على مدرس زنوزى كه از پيشروان كاروان خرد در قرن پيش بوده ، بيش از حكيم سبزوارى از قريحهء نقادى و ابتكار بهره داشته است ، او در كتاب بدايع الحكم و ساير رسالات خود پيوسته در جستجوى راه حلهاى تازه‌اى براى مشكلات فلسفه مىباشد ، و چندان به تقرير و تحرير فلسفهء صدر المتألهين نمىپردازد . گو اينكه در اين كار هم شايستگى و زبردستى بىنظيرى داشته است و شايد اينكه بدايع الحكم مانند منظومهء سبزوارى مورد توجه دوستداران فلسفه نيست همين نكته است كه مؤلف نقاد در صدد تحقيق و گشودن راههاى ديگر براى رسيدن به مسائل فلسفه است در حالى كه طلاب علوم عقليه مجذوب فلسفهء متعاليهء صدرا هستند و مىخواهند از منبع آن كام برگيرند . با اين حال بعضى از آراء فيلسوفانه اين مدرس عالى مقام حكمت در محافل علمى مشهور است كه از جملهء آنها تقسيمات او در اعتبارات ماهيت است و همچنين نظريهء ابتكارى او در معاد جسمانى و در حمل و هوهويت و بسيارى از مسائل معضلهء فلسفه كه اكنون فرصتى براى طرح آن نيست . » « 1 » استاد آشتيانى نيز معتقد است « آقا على از اكابر فلاسفه و از اعاظم ستارگان كلمات صدر المتألهين است . بسيار شخص محقّق و در احاطه به كلمات مشايخ كم‌نظير و اهل تصرف در مبانى بوده است . » « 2 » اهميت اين امتياز حكيم مؤسس وقتى مشخص خواهد شد كه بدانيم اكثر قريب به اتفاق فلاسفهء پس از ملا صدرا نكته‌اى بر مبانى او نيفزوده‌اند و همت خويش را مصروف شرح و تفسير و تبيين آراء مؤسس حكمت متعاليه كرده‌اند ، « حكماى الهى بعد از

--> ( 1 ) . دكتر مهدى حائرى يزدى ، كاوشهاى عقل نظرى ، مقدمه ، صفحه بيست و يك . ( 2 ) . سيد جلال الدين آشتيانى ، شرح حال و آراء فلسفى ملاصدرا ، پاورقى ص 91 .