آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)

43

مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)

آقا محمد رضا بر حاج ملا هادى پيش افتاده‌اند ، قدس الله اسرارهم . با اين همه آقا على بر حواشى حاج ملا هادى بر سفر ثالث اسفار تعليقه زده و از او با نهايت اكرام و احترام ياد كرده است : « العارف الكامل الباذل وحيد عصرنا رفع مقامه فى عالم التقديس » ( ص 290 ) . در مواردى بر رأى سبزوارى صحّه گذاشته و براى او دعاى خير كرده است « طيّب اللّه فاك ، للّه درّك » ( ص 368 و 369 ) و اگر رأى او را صائب نيافته ، با ظرافت و در عين تجليل تفاوت رأى خود را با وى بازگفته است . آقا على در ديگر تعليقات خود بر اسفار نيز از حواشى حكيم سبزوارى غافل نبوده است . اما نسبت به ميرزا حسين سبزوارى ، استاد بزرگ رياضى حوزه تهران ، با اينكه آقا على در رياضى نيز متبحّر بوده و در اين رشته نيز تدريس مىكرده است ، امّا اثر مكتوبى در اين زمينه بجا نگذاشته است و نسبت به اين معاصر خود اشاره‌اى در آثارش به چشم نمىخورد . سه استاد بزرگ حكمت در حوزه تهران همزمان با آقا على ، آقا محمد رضا و ميرزاى جلوه بوده‌اند . تفوق علمى آقا على و آقا محمد رضا حتى در رشته تخصصى ميرزا ابو الحسن يعنى حكمت مشاء در همان زمان عيان بوده است . « 1 » در آثار آقا على صراحتا به ميرزاى جلوه اشاره‌اى به چشم نمىخورد . هرچند ميرزاى جلوه در بعضى رسائل خود متعرض آراء مشهور آقا على مدرس شده است ، از جمله در رسالهء حركت جوهريه و ربط ثابت به متغير « 2 » . بررسى همه جانبه روابط علمى اين دو حكيم در گرو انتشار مجموعه آثار ميرزاى جلوه است . در اواخر قرن سيزدهم و اوائل قرن چهاردهم بزرگترين اساتيد حكمت متعاليه در جهان اسلام آقا على و آقا محمد رضا بوده‌اند . اين دو حكيم از جهات متعدد مشتركاتى داشته‌اند . اوّل : معاصر هم بوده‌اند ، آقا محمد رضا ( 1241 - 1306 ) ، آقا على ( 1234 - 1307 ) . دوم : هر دو متولد اصفهان و متوفاى تهرانند . سوم : هر دو پروردهء حوزه عقلى اصفهان و مدرس حوزه تهرانند . چهارم : اكثر اساتيد هر دو مشترك است يعنى سيد رضى لاريجانى ، ميرزا حسن نورى و حاج ملا محمد جعفر لنگرودى .

--> ( 1 ) . مطهرى ، مجموعهء آثار ، ج 14 ، ص 529 و 531 . ( 2 ) . اين دو رساله توسط نگارنده تحقيق و تصحيح شده و تحت عنوان « دو رسالهء ميرزاى جلوه » در فصلنامه نامهء مفيد ، شمارهء 6 ( قم ، تابستان 1375 ) منتشر شده است .