اسفار « 1 » و شرح هدايهء اثيريه « 2 » است . آقا على مدرس در برخى آثارش از جمله تعليقات اسفار به آراء وى با عنوان « استادى المعظم » استناد كرده است . 5 - ملا آقا قزوينى : متوفى 1282 . از بزرگترين شارحان حكمت متعاليه است . از او به صدر الدين عصر خود تعبير مىكنند . « 3 » با مراجعت وى از اصفهان به قزوين طالبان علوم عقليه از اقصى نقاط ايران براى استفاده به نزد وى مىشتافتند . مهمترين شاگرد وى آقا على مدرس طهرانى است كه وى را « بحرى موّاج و بيكران » تعبير كرده است . « 4 » حاشيه‌اى ارزشمند بر اسفار دارد « 5 » كه متأسفانه هنوز منتشر نشده است . 6 - ميرزا محمد حسن چينى معروف به مولانا « از حيث مقام و مرتبت علمى با ميرزا حسن نورى در يك درجه محسوب مىشد ، اما در حسن بيان و تقرير مطالب او را بر نورى ترجيح مىدادند « 6 » . » 7 - ملا محمد جعفر لاهيجى لنگرودى متوفى پيش از 1294 . مدرس عالى فلسفه در قرن سيزدهم در حوزه اصفهان . مهمترين اثر وى شرح رسالهء مشاعر ملاصدرا است « 7 » كه از جمله معتبرترين شروح اين رساله به حساب مىآيد . او بر شرح تجريد قوشچى و حاشيهء خفرى نيز حاشيه زده است . مهمترين شاگردانش آقا على مدرس طهرانى و آقا محمد رضا قمشه‌اى هستند . 8 - آخوند ملا مصطفى قمشه‌اى مشهور به مصطفى الحكماء . آراء اين مدرس عالى فلسفه در قرن سيزدهم توسط شاگردش ملا احمد بن محمد ابراهيم اردكانى بر رسالهء مشاعر به نام « نور البصائر فى حل مشكلات المشاعر » تقرير و گزارش شده است « 8 » . از تاريخ

--> ( 1 ) . اين حواشى هنوز منتشر نشده است ، تنها در آغاز اسفار حاشيه‌اى از وى در « تحقيق الاسفار الاربعة السلوكية و كيفية انطباقها على التى رتّب المصنف كتابه عليها » صفحهء 16 و 17 ، جلد اول ، منتشر شده است . ( 2 ) . حواشى ميرزا حسن نورى بر شرح الهداية الاثيرية در چاپ سنگى ( تهران ، 1313 ) درج شده است . ( 3 ) . ميرزا حسن خان اعتماد السلطنه ، المآثر و الآثار ، ( به كوشش ايرج افشار ، تهران ، 1363 ) ص 253 . ( 4 ) . رساله سرگذشت ، جلد سوم ، مجموعه مصنفات حكيم موسس . ( 5 ) . آشتيانى ، مقدمهء انوار جليه ، ص 5 . ( 6 ) . استاد همايى ، مقدمهء شرح رسالهء مشاعر ملا محمد جعفر لاهيجى ، ص 16 . ( 7 ) . اين شرح توسط استاد سيد جلال الدين آشتيانى تصحيح و منتشر شده است . ( 1343 ش ؛ چاپ دوم ، قم [ بىتا ] ) . ( 8 ) . اين حواشى در چاپ سنگى به خط ميرزا عبد الكريم اصطهباناتى ( تهران ، 1315 ق ) درج شده و همراه با ترجمه فارسى مشاعر غلامحسين آهنى منتشر شده است ( اصفهان ، 1340 ش ، چاپ دوم ، تهران ، 1361 ) .