شدن رشد و كمال انسانهاست چون خود شيطان شش هزار سال و بلكه بيشتر در رديف بندگان خدا بود ولى در اثر بد انديشى راه انحراف را برگزيد و از فرمان خدا سرباز زد و بر آدم سجده نكرد و چنان دشمنى پيدا كرد كه سوگند ياد نمود كه تمام فرزندان حضرت آدم را گمراه مىكنم مگر كسانى كه در جايگاه اخلاص واقع شده باشند . همين تاريخ شيطان خودش براى انسان‌ها ، درس بزرگى مىدهد ، تا اينكه از راه و روش او استفاده نكنند زيرا نتيجه‌اش خسران و نابوديست چنانچه حضرت در اين دعا اشاره مىكند او تمام حيله‌هايش را در گمراه ساختن انسان به كار مىگيرد و تا مرز كفر حركت نموده و او را به هنگام نيازمنديش به سوى كفر دعوت مىكند و بعد از موفّق شدن در خواسته‌هايش بدون كمترين اعتنائى او را ترك مىكند و بدين وسيله انسان را به خشم و غضب الهى گرفتار مىسازد . نكته مهم : شيطان هيچ اجبارى در زمينه گمراه ساختن انسانها ندارد بلكه كارش زينت دادن و تحريك نمودن است ولى پايگاه مهمى به نام نفس در وجود انسان دارد و لذا از اين طريق بيشتر فشار مىآورد ، كه اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد : « شَيْطانُ كُلِّ انسانٍ نَفْسُه « 1 » ؛ شيطان هر انسان نفس اوست » ، و از همين كانال تمام وجود انسان ميدان فعاليت شيطان مىگردد و اگر همين نفس در اثر مقيد شدن به اوامر و نواهى الهى مهار شود به صورتى كه در مقام تسليم قرار گيرد ديگر پايگاه شيطان نخواهد شد و بلكه به نيروى مثبتى تبديل مىشود و همين موضوع هدف عمده دين را در مورد انسان روشن مىسازد . چهارم : و أَنْتَ حَدَرْتَنى مآءً مَهيناً . . . و تو مرا از نطفه كه آب پست و ناچيزيست به وجود آوردى و در رحم تنگ مادر ، جاى دادى و با چندين پوشش‌ها ، پوشاندى و تحولات خاصى را لحظه به

--> ( 1 ) . شرح ابى الحديد ، ج 20 ، ص 337 .