كسى كه در پيش او پاداش نيكوكاران از بين نمىرود . و اى آن كه ترس عبادت كنندگان به او منتهى مىشود ، و اى آنكه او نهايت بيم و ترس عالمانه پرهيزگارانست . اين جايگاه كسى است كه دست‌هاى گناهان او را بازيچه نموده و دست به دست داده‌اند ، زمام و مهار خطاها او را به اين جا كشيده‌اند و شيطان بر او غلبه يافته ، و لذا در اجراى امر تو به خاطر تجاوز نمودن از اندازه و حدودش ، كوتاهى كرده ، و از سر نادانى و فريفتگى به آنچه از آن نهى نموده‌اى فرو رفته است . نكته : قبلًا هم گفته شد ، ترسى را كه از كيفر و عقوبت خطا و گناهان در دل ايجاد مىشود خوف گويند ، و ترسى كه از درك و شعور به عظمت كبريائى و هيبت حضرت حق ، در قلبها پديدار مىشود خشيت گويند . 2 - كَالْجاهِلِ 1 بِقُدْرَتِكَ عَلَيْهِ ، أَوْ كَالْمُنْكِرِ 2 فَضْلَ إِحْسانِكَ إِلَيْهِ حَتّى إِذا انْفَتَحَ 3 لَهُ بَصَرُ الْهُدى 4 وَ تَقَشّعَتْ 5 عَنْهُ سَحائِبُ الْعَمَى 6 ، أَحْصَى 7 ما ظَلَمَ بِهِ نَفْسَهُ وَ فَكّرَ فِيما خالَفَ بِهِ رَبَّهُ ، فَرَأى كَبِيرَ عِصْيانِهِ 8 كَبِيراً وَ جَلِيلَ 9 مُخالَفَتِهِ جَلِيلًا . لغت : 1 - مانند نادان ، 2 - مثل انكار كننده ، 3 - گشوده شود ، 4 - چشم هدايت ، 5 - زايل شود ، 6 - ابرهاى كورى ، 7 - شمرده ، 8 - نافرمانيش ، 9 - بزرگ . معنا : مانند كسى است كه به قدرت و توانائيت بر خود او ناآگاه است ، يا همانند آنكه بزرگى نيكى و احسانت را بر خودش انكار مىكند ، تا اينكه زمان آگاهى و بيداريش فرا رسيد و چشمان هدايتش گشوده و ابرهاى نابينائى از مقابلش زايل گرديد ، در اين لحظه آن ستم‌هايى كه برخود كرده شمرده ، و در مواردى كه با پروردگارش مخالفت ورزيده بود در آنها انديشه كرد ، در اين صورت گناهان بزرگش را به بزرگيشان ، و زيادى مخالفتش را از دستورات الهى به كثرت و