او را در جايگاه انسانى نگه مىدارد به مراتب بالاتر هم گام نهد ، در اين صورت حمد و سپاس ، يك احساس بسيار لطيفى مىگردد و انسان را در تحقق بندگيش يارى مىدهد ، تا به اين مقامات عروج نمايد . هشتم : قبض و بسط در وجود انسان چه تعريفى دارد ؟ [ بسط ] به گشايش و توسعه و يا گسترش ترجمه مىشود و ابزار گوناگون آن ، كه هركدام كاربرد خاصى دارند توسط خالق متعال در وجود انسان با هم تركيب يافته ، و عمل ويژه‌اى را در همين جهت انجام مىدهند ، و همچنين [ قبض ] كه به معناى گرفتن و محدود كردن است در كنار يك ديگر فعاليت خود را ، به كار مىگيرند . از اين جا معلوم مىشود كه اين موجود ناشناخته چقدر پيچيده است كه اين گونه امكانات را با خود دارد ، به هر حال چون وجود بشر از روح و جسم تشكيل يافته ، و لذا چنين ابزارها در دو بخش با ابعاد متفاوت ، فعال مىشوند ، 1 - در مسائل مادى و جسمانى ، مانند ضربان قلب كه در رساندن خون به تمام بدن با قبض و بسط ، يعنى با دريافت خون و پرداخت آن ، كار مىكند ، در مورد مغز ، ريه ، عضلات و ساير اعضاى بدن هم اين قانون جريان دارد . 2 - در مسائل روحى : مانند ، خوشحالى ، انبساط خاطر ، اميدوارى ، و . . . كه به بسط مربوط است و افسردگى ، نوميدى ، دلتنگى ، و . . . كه به قبض مربوطند ، و در نتيجه ، شعاع فعاليت مسائل روحى و روانى انسان ، به قدرى توسعه مىيابد كه با خالق خود و ديگر مخلوقات هم ، ايجاد رابطه مىكند . امام صادق عليه السلام مىفرمايد : « ما مِنْ قَبْض وَ لا بَسْطٍ الّا وَ لِلَّهِ فيهِ مَشيئة و قَضاءٌ وَابْتِلاءٌ ؛ هيچ قبض و بسطى واقع نمىشود جز اينكه خدا را در آن صلاحديد و خواسته و آزمايشى باشد » . « 1 »

--> ( 1 ) 9 . اصول كافى ، ج 1 ، ص 211 ( مترجم ) .