احساس را نداشته باشد كه مرا تكليف و وظيفه‌اى هست ، و آن اطاعت خدا و انجام دستوراتش ، و استفاده از نعمت‌ها در جائى كه وى راضى باشد ، در جرگه حيوانات قرار مىگيرد و بلكه از آنها هم پست‌تر مىباشد ، به جهت اينكه حيوان نيروى عقلى و روحى الهى را با خود ندارد ولى انسان با داشتن آنها ، اگر هيچ احساسى در مورد وظيفه‌هايش نكند ، پست‌تر از حيوان مىگردد ، و اين گونه احساس و معرفت ، همان روزنه‌هائى هستند كه خدا به روى انسان‌ها نبسته است و اگر كسى وظيفه شكر و سپاس و اطاعت از فرمان الهى را ، انجام ندهد بدون ترديد دريچه شناختش بسته شده است و اين نتيجه اعمال اوست و لذا از مقام ارجمند انسانى سقوط كرده و از چارپايان هم ، گمراه‌تر و پست‌تر مىگردد . پنجم : وَالْحَمْدُ لِلَّهِ على ما عَرَّفَنا مِنْ نَفْسِهِ . . . شناخت خدا براى انسان ، از بزرگ‌ترين محبت‌ها و نعمتهاى خالق متعالست كه با فراهم ساختن زمينه معرفت ، جلوه‌اى از جمال و جلالش را براى او نشان مىدهد و حسّ باطنى و يا قلبش را فعال مىكند تا اين حقيقت را دريابد و در دعاها آمده : اللَّهُمَّ عَرِّفْنى نَفْسَكَ . . . خدايا ، خودت را ، بر من بشناسان ، پس شناخت خداى متعال محصول فكر و ذهن بشرى نيست ، بلكه خود از عنايات الهى است كه بر انسان‌ها مرحمت مىكند و لذا حضرت به شكر و سپاس اين نعمت مهم مىپردازد . و بعد خود شكرگزارى را نيز به خدا نسبت مىدهد كه آن را به دلمان مىافكند و يادآورى مىكند . يعنى هر وقت احساس شكرگزارى را در خود يافتى ، باور كن كه اين احساس را ، او پديد آورده است و در دعاها آمده ، كه بشر چگونه مىتواند سپاسگزار خدا شود ، جائى كه همين احساس شكرگزارى را ، او مرحمت كرده است و لذا فرمودند : اعتراف به ناتوانى و عجز ، از بجاآوردن شكر الهى ، بالاترين مرحله شكرگزارى است .