شاكِلَتِهِ » « 1 » اى پيامبر بگو هر كس بر طبق فضاى درونش رفتار مىكند ، يعنى اعمال هر كس روشن كننده اوضاع باطن او است . در اين زمينه حضرت امام صادق عليه السلام ، به صورت زيبا ، به اين مطلب اشاره كرده و مىگويد : « اذا ارادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً طَيَّبَ رُوْحَهُ ، لا يَسْمعُ معرُوفاً الّا عَرَفَهُ وَ لا مُنْكَراً إِلّا انكَره » . « 2 » هنگامى كه خداوند نيكى و خير بنده‌اى را بخواهد روح و روانش را پاكسازى مىكند و در اين صورت معروفى را نمىشنود جز اينكه آن را مىشناسد و منكرى به گوشش نمىخورد ، جز اينكه انكارش مىكند . پس موضوع بحث كه همان روان است به خوبى روشن گرديد ، و معلوم شد ديدگاه روانشناسى دينى چقدر دقيق و ظريف است كه با دقت آن را تعريف و بررسى مىكند ، و علت نامتعادل بودن و به سوى رفتار و اعمال نادرست گرويدن را به خوبى بيان مىكند كه در اثر آلودگى به گناه و جدا شدن از پرتو رحمت الهى ، دچار هيجانات و اضطراب‌هاى شديدى مىشود و به هر نوع اخلاق و رفتار و گفتار ، در جهت رسيدن به هوسهايش روى مىآورد . دوم : شناخت وضعيت روان حضرت امام سجاد عليه السلام در اين زمينه مىگويد : خدايا به تو پناه مىبرم از : 1 - هَيَجانِ حِرْص ، [ حرص ] يعنى به شدت چيزى را تعقيب كردن ، كه با طمع همسو هستند ، كه بيشتر و بلكه هميشه در مسائل مادّى و دنيوى مطرح مىباشند وقتى كه انسان به چيزى از مسائل دنيا حرص پيدا كند ، تمام ارزش‌هاى دينى ، شخصيتى و عاطفى ، و اخلاقى خود را به راحتى زير پا مىگذارد تا اينكه به آن

--> ( 1 ) اسراء ، آيهء 84 . ( 2 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 165 .