دچار اختناق شد و به چنين خطرى مبتلا گرديد و اين مطلب باعث بدبختى اسلام است ! » در اين عبارت اخير ، ملاحظه مىشود كه بدون ترديد بسيارى از آراى سابق « رنان » تعديل شده و به اين نتيجه حتمى رسيده است كه چنين نقيصه‌اى ، جز ذات و طبيعت اسلام نيست ، گو اين‌كه در آغاز امر بر خلاف اواخر ، حركت علمى را تشويق و تشجيع كرده است . در اين موضوع از روى داستانى كه نمايش آن به صورت شديدترى تكرار خواهد شد ، پرده برداشته مىشود . و تكرار اين نمايش عبارت از مباحثاتى است كه بين « مسيو هانوتو » و مرحوم شيخ محمد عبده صورت گرفته و مرحوم شيخ ، با دلايل قوىترى اتهامات را رد كرده است و مقام رفيع و پايه بلند علم و فلسفه را در تاريخ اسلام در برابر مسيحيت روشن ساخته است . حادثه دوم زندگى سيّد در پاريس ، سياسى است ، به اين معنى كه يك عده از رجال سياسى انگليس ، پس از آن‌كه حمله روزنامه « العروة الوثقى » و تهييج آن را به شكل تحريك افكار عمومى عليه انگلستان احساس كردند ، درصدد برآمدند تا با هيأت تحريريه روزنامه تفاهم پيدا كنند ! بدين جهت به سيّد جمال‌الدين مراجعه كردند و او نيز نماينده‌اش شيخ محمد عبده را به « لندن » فرستاد تا با يك عده از افرادى كه خيرخواه به نظر مىآمدند ، گفتگو كند ( از قبيل مستر بلنت ) ! شيخ محمد عبده با بسيارى از رجال سياست انگليس در موضوع مصر مذاكراتى داشت . مقدارى از اين مذاكرات در روزنامه‌هاى انگليسى آن روز درج شده است و مرحوم سيّد فقط به