أحمد أمين (مترجم:سيد غلامرضا سعيدى)

66

مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى)

سيّد با چنين منظورى مىخواست آن‌گونه افكار عمومى آميخته با فرهنگى قوى و متين را به وجود آورد كه مردم امور داخلى و امور خارجى ، هر دو را بفهمند و براى هر يك از حوادث بزرگى كه به وجود آمد ، نظر و فكرى داشته باشند اقناع كنند . تا اين‌كه اين رأى يا عقيده يا فكر عمومى را به مقامات بالا تحميل كند ، تا با حقوق مردم بازى نكنند و مردم نيز بفهمند كه حق دارند به خوبى و خوشى زندگى كنند و هر فردى ، بر درآمد و حاصل زحمتش مسلّط باشد ، و در موردى كه حكومت مىخواهد مالياتى بر او تحميل كند ، متناسب با مصالح عمومى باشد ، نه شهوات شخصى و بدين علت است كه هر فردى مىتواند بر چگونگى درآمد و هزينهء كشور نظارت داشته باشد و اين عمل حق اوست . در مورد سياست نيز سيّد مىخواست كه ملّت بداند حق دارد در حكومت شركت كند و پس از آن‌كه چنين معنايى را درك كرد ، از دولت بخواهد كه تا مجلس شورايى تشكيل گردد . و تشكيل مجلس حقى است از حقوق ملّت ، نه اين‌كه مكرمت و مرحمت حكومت است كه نسبت به مردم ابراز شود ! و پس از آن‌كه ملّت به چنين حقى پى برد ، بهتر خواهد توانست حقوقش را حفظ كند و همان‌طور كه به حفظ و نگاهدارى حقوقش علاقه دارد ، به منظور چنين حقوقى نيز علاقمند شود ، آن وقت هيچ قدرتى نخواهد توانست بر او تعدّى كند ، يا نسبت به او بىاعتنا باشد . روزى « خديو پاشا » او را به سراى « عابدين » دعوت كرد و به او گفت : « دوست دارم ملّت مصر از همه خيرات و بركات برخوردار باشد و خوشحال مىشوم ببينم ملّتم به عالىترين درجات ترقّى و رستگارى