خارجى نيز در اوضاع اين كشور تأثير داشت ، اين جريانات او را به اوضاع سياسى و حيله و مكرهايى كه به كار برده مىشد ، آگاه ساخت و به بازىهاى سياسى و مطامع سياست‌مداران ، آشنايى كاملى حاصل كرد . زبان فرانسه را وقتى به سن رشد و كمال رسيده بود ، آموخت و كيفيت تحصيل او چنين بود كه حروف هجايى فرانسه را نزد استاد آموخت و از آن پس ، منفرداً مدت سه ماه مشغول حفظ كردن مقدارى لغات گرديد ، تا اين‌كه توانست مطالب كتاب‌ها را بخواند و ترجمه كند ، ولى پس از آن‌كه به « پاريس » رفت و مدتى در آن‌جا اقامت گزيد ، به تحصيل بيشترى از زبان فرانسه مشغول شد ، با اين حال تسلط و مهارتى در زبان فرانسه كسب نكرد . بارى چه بسا كسانى بودند كه بيشتر از آن‌چه او آموخت - آموختند و دانستند ! و بيشتر از او خواندند و بيشتر از او بر مسائل مسلّط شدند ، ولى هيچ كدام شخصيتى مانند شخصيت او نداشتند . هوش و فراستى داشت برافروخته ، بصيرتى نافذ ، نيروى توليد افكار و معانى از آن‌چه مىشنيد و مىديد و استنباط و استنتاخ كامل از آن‌چه مىشنيد . و نتيجه‌گيرى به حدى كه براى پاسخ گوينده‌اى جايى براى بحث و توضيح نمىگذاشت . به حدى بر معانى دقيق تسلط داشت ، كه در مهم‌ترين قالب مىتوانست آن را تجسم دهد . تو گويى همهء معانى براى او خلق شده‌اند . در حل مشكلات قدرتى داشت ، مانند حكمرانان ، مصمم و مقتدر ، به طورى كه در همان نظر اول گره مشكلات را مىگشود . هر موضوعى ، كه در حضور او طرح مىكردند ، به طورى در آن مداخله مىكرد كه گويى سرانگشت تدبير او براى حل آن آفريده شده است ، و به تمام اجزاى مطلب احاطه داشت و