أحمد أمين (مترجم:سيد غلامرضا سعيدى)

37

مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى)

تأسيس حكومت ، كه هدف هر دو يكى است » . سيّد باز مىگويد : « اگر ملّت لايق و صالح نباشد ، از حكومت صالح چه كارى ساخته خواهد شد ؟ تاريخ اين درس را به ما داده است كه هيچ حكومتى قوام و دوام نخواهد داشت مگر اين‌كه در ميان ملّت عقيده و رأى صحيحى وجود داشته باشد ، كه آن را « افكار عمومى » مىنامند و اگر دولت از افكار عمومى نترسد ، راه و رسم درستى در پيش نخواهد گرفت . با توجّه به اين معنى است كه حكومت وظايف خود را خواهد دانست و از حدود تكاليف اصلى تجاوز نخواهد كرد ، و در غير اين صورت ، طبيعت بشرى حكم مىكند كه دولت‌ها و حكومت‌ها منافع خود را ترجيح دهند و حداكثر آن‌چه از حكومت صالحى كه بر اساس بيدارى ملّت و نيروى مردم تأسيس نشده باشد ، مىتوان انتظار داشت ، اين است كه به طور موقت ، در كارهاى دولتى موفق گردد و بس ، زيرا ملّت در تأسيس چنين حكومتى تأثير نداشته است و بر كارهاى دولت ناظر نبوده است » . مرحوم سيّد در سال 1296 ه گفت : « تصور كنيد مجلس شورايى به وجود آمد ، آن‌گاه خواهيد ديد حزب دست راست اثرى نخواهد داشت و همهء اعضا ، به طرف حزب دست چپ خواهند گراييد ، همه و همهء آلت و ابزار بىاراده‌اى خواهند بود كر و كور . . . آن‌گاه هر عضوى معتقد خواهد شد كه دفاع از وطن و دولت را ، به حساب دعوت كردن ، دليل بىادبى و سوء تدبير و قلّت حزم و احتياط و باعث تهور و جسارت است . ابداً ، ابداً ، اول تصفيهء عقول و تهذيب نفوس ، سپس نتيجه حاصل از آن : حكومت صالح » . . .