تقارن محتوايى بحث علم و عقل آن ، با آن‌چه كه علامه شهيد ، آيةاللَّه سيد محمد باقر صدر در بحث كوتاه خود نوشته‌اند « 1 » و هم‌چنين تشابه استدلال اين دو نوشتار ، با آنچه كه علامه شيخ عبدالهادى الفضلى در كتاب خود ، در زمينه طول عمر امام مطرح ساخته « 2 » ، فكر كردم كه تجديد چاپ آن دو بحث قديمى و فشرده هم ، قبل از آغاز كتاب مهدى موعود از ديدگاه اهل سنت - با اشاره كلّى به كاستىهايى كه دارد - شايد بىفايده نباشد . اين بود كه آن دو بحث را تقريباً بدون هيچ‌گونه تغييرى ، نه در محتوا و نه در عبارات ، در اين كتاب مىآورم و ترديدى نيست كه اگر امروز و پس از حدود 35 و 37 سال از تاريخ نوشتن آنها ، به نگارش آن دو بحث مىپرداختم ، سخن براى مطرح ساختن بسيار بود كه در صورت توفيق ، به فرصتى ديگر موكول مىكنيم . به هر حال ، اين دو بحث را پيش از ترجمه دو رساله مىآورم ، چون بحث اول تقريباً جنبهء عام دارد و بحث دوم به ديدگاه « شيعه » و احاديث وارده از طرق خاص آن ، « اشاره » مىنمايد . آوردن اين دو ، پيش از آغاز بحث « ديدگاه اهل سنت » بىتناسب به نظر نمىرسد ؟ شايد براى شناخت بيشتر اهل تسنن ، از ديدگاه اهل تشيع نيز مفيد باشد ! . * * * در مورد بحث سوم و چهارم ، در مقدمه دوم ، توضيح كافى داده‌ام كه چگونه اين دو بحث به‌دست آمد و چرا ترجمه شد و هم اكنون چاپ مىشود ؟ خلاصه آن‌كه : اين دو بحث ، از شيخ عبدالمحسن العباد ، نخست در مجله الجامعة

--> ( 1 ) . شهيد بزرگوار آيةاللَّه سيد محمدباقر صدر ، در بحث طول عمر حضرت مهدى عليه السلام ، با مطرح ساختن امكان علمى - عملى و امكان عقلى - فلسفى به بررسى موضوع پرداخته‌اند كه تشابه نزديكى با بحث نگارنده دارد ، با اين فرق كه بحث معظم له ، مشروح‌تر است . رجوع كنيد به : بحث حول المهدى ، ص 37 - 27 ، چاپ دوم ، مركز فرهنگى اسلامى اروپا ، رم . البته گفتنى است كه اين بحث ، سه بار به زبان فارسى ترجمه شده و تحت عناوين : سخنى پيرامون مهدى ، انقلاب مهدى و پندارها ، پژوهشى پيرامون مهدى ، منتشر شده است . ( 2 ) . مراجعه كنيد به : در انتظار امام ، حيات و غيبت ، شيخ عبدالهادى الفضلى ، ص 53 ، ترجمه دكتر حبيب روحانى ، چاپ اول 1372 ، بنياد پژوهش‌هاى آستان قدس رضوى ، مشهد .