تاريكىهاى تعصب و فئوداليسم اگر ما قرون وسطى را در مقام مقايسه با بشريت قرون باستان قرار دهيم ، مىبينيم كه در اين قرون ، انديشه حقوق همگانى كه موضوع آن « انسان » است ، با شكست و دگرگونى وحشتناكى روبرو شده است . و اگر بدانيم چنان كه دانستيم كه بشريت پيشين ، خود اين حقوق را به‌رسميت نمىشناخت ، ميزان انكار و نپذيرفتن انديشهء آزادى انسان در قرون وسطى براى ما روشن خواهد شد . و اگر عظمت جرم و بزه با مقياسى از اراده و وجدان مجرم ، ارزيابى شود ، زشتى و ننگ عقب‌ماندگى قرون وسطى را از انسانيت پيشين در اعلان حقوق همگانى ، به‌خوبى درك خواهيم كرد . زيرا مسيحيت « عيسى مسيح » انقلابى بزرگى كه بر ضد ستم انسان بر انسان به‌پا خاست و با كمال شهامت با اعيان و نجباء يهود و هواداران و متعصبانشان روبه‌رو شد و براى درهم شكستن عقايد ساختگى دينى و رسوم و آداب موروثى و سيستم‌هاى اجتماعى و نژادپرستى احمقانه يهوديان كه معتقد بودند فقط آنها « ملت ويژه و برگزيدهء