يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ » « 1 » ؛ پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : « واى بر كسى كه اين آيات را لقلقهء زبان خويش كند و در آن تدبر نكند . » « 2 » [ م / 71 ] امام امير مؤمنان عليه السلام فرمود : « آگاه باشيد ، در قرائتى كه تدبرى در آن نيست ، بهره‌اى وجود ندارد . » « 3 » [ م / 72 ] امام صادق عليه السلام فرمود : « همانا قرآن پندهايى است براى دانشوران ( اهل معرفت ) ، نه ديگران ( بيگانگان با دانش و معرفت ) ؛ نيز براى افرادى كه به شايستگى ، آن را تلاوت مىكنند ؛ آنان كسانىاند كه به قرآن گرويده‌اند و آن را مىشناسند . » « 4 » ما بحث حجيت ظواهر قرآن را به گونه‌اى ترديدناپذير ، به تفصيل آورده‌ايم و پندارِ انكار حجيت آن از سوى اخبارىها را مردود دانسته ، آن را نسبتى ظالمانه مىدانيم و بر آن هستيم كه شاخصهء سند زنده بودنِ قرآن براى فهم قوانين و معارف دين ، آن را بر نمىتابد . البته تخصيص‌ها ، تقييدها و تفصيل‌هايى براى موارد اجمال گون قرآن وجود دارد كه بايد آنها را از سنت شريف و احاديث پيامبر و عترت پاك او - كه درود خدا بر آنان باد - دريافت ؛ امرى كه هر فقيه نوانديش بدان ملتزم مىباشد ؛ خواه مجتهدى اصولى باشد يا متعبدى اخبارى . « 5 »

--> ( 1 ) . آل عمران ( 3 ) 190 و 191 : « همانا در آفرينش آسمان‌ها و زمين و پياپى آمدنِ شب و روز ، براى خردمندان نشانه‌هايى است ؛ همانان كه خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو آرميده ، ياد مىكنند و در آفيرنش آسمان‌ها و زمين مىانديشند [ كه ] پروردگارا ، اينها را بيهوده نيافريده‌اى ؛ منزّهى تو ، پس ما را از عذابِ آتش در امان بدار . » ( 2 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 470 ؛ شرح باب حادى عشر ، ص 8 . ( 3 ) . المعانى ، ص 226 . ( 4 ) . المحاسن ، ص 268 . ( 5 ) . بنگريد به : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 9 ، ص 74 - 85 .