تفسير به رأى تفسير به رأى - كه به صراحت ، نهى شده است و عقل نيز اين منع را تأييد مىكند - سخن گفتنِ بدون علم دربارهء قرآن است ؛ خواه با تحميل رأى خود بر قرآن - چنان كه شيوهء سردمداران مذاهب بدعت و گذاران است - يا استبداد به رأى در تفسير قرآن ؛ بدون مراجعه به دانشمندان با كفايت و با ناديده انگاشتن اصول مورد اعتمادى كه براى فهم سخن ، قرار داده شده است و به ويژه ، [ ناديده انگاشتنِ ] شرايطى كه فراهم بودنِ آنها در شخصِ مراجعه كننده به نصوص شريعت و به طور خاص ، براى فهم كلام خداوند شكست‌ناپذير ستوده ، لازم است . [ م / 56 ] ابو جعفر صدوق با سند خود به امام اميرمؤمنان عليه السلام روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : خداى - جلّ جلاله - مىفرمايد : « كسى كه سخن مرا با رأى خود تفسير كند ، به من ايمان نياورده است . » « 1 » [ م / 57 ] نيز [ پيامبر ] فرمود : « هر كس دربارهء قرآن ، بدون علم يا با رأى خود سخن گويد ، جايگاهش را در آتش مهيا سازد . » « 2 » [ م / 58 ] امام صادق عليه السلام فرمود : « هر كس قرآن را با رأى خود تفسير كند و به واقع رسد ، اجرى نخواهد داشت و اگر به خطا رود ، گناه آن بر اوست . » « 3 » [ م / 59 ] در حديثى ديگر از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده است : « هر كس دربارهء قرآن ، با نظر خويش سخن گويد و درست هم گفته باشد ، به طور قطع ، خطا كرده است . » « 4 » روايات بسيار ديگرى در اين باب وجود دارد كه در كتاب خود ، « التفسير و المفسرون » « 5 » ، در بحث تفسير به رأى آورده و دربارهء آن ، به تفصيل سخن گفته‌ايم . « 6 »

--> ( 1 ) . العيون ، ج 1 ، ص 107 . ( 2 ) . التوحيد ، ص 91 . ( 3 ) . عياشى ، ج 1 ، ص 29 . ( 4 ) . ابو داوود ، ج 2 ، ص 177 . ( 5 ) . بنگريد به : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 9 ، ص 65 - 74 . ( 6 ) . [ اين كتاب در ضمن مجموعهء « التمهيد فى علوم القرآن » منتشر شده است . ]