و هم شكر باشد . » « 1 » [ 1 / 454 ] ابن ابى الدنيا و ابو نعيم در الحليه از عبد اللَّه بن عمرو بن عاص روايت كرده‌اند : « هنگامى كه بنده گويد : سبحان اللَّه ، اين [ عبارت ] ، نماز [ همهء ] مخلوقات است ؛ و هرگاه بگويد : « الْحَمْدُ لِلَّهِ » ، اين همان كلمهء شكرى است كه بنده ، تنها با آن شكر خداى را به جا مىآورد ؛ و هرگاه بگويد : لا إله إلّااللَّه ، اين ، كلمهء اخلاصى است كه خداوند عمل بنده‌اى را بدون گفتن آن نمىپذيرد ؛ و هنگامى كه بگويد : اللَّه اكبر ، بين آسمان و زمين را پُر كند ؛ و هرگاه بگويد : لا حول و لا قوة إلّاباللَّه ، خداوند مىگويد : اسلام آورد و گردن نهاد . » « 2 » [ 1 / 455 ] ابن ماجه از ابن عمر روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم براى آنان نقل كرد كه يكى از بندگان خدا گفت : « پروردگارا ، حمد براى توست ؛ آن سان كه شايستهء جلال وجه تو و سلطهء عظيم توست . » دو فرشته باز ماندند و ندانستند كه آن را چگونه بنويسند ، از اين رو به آسمان بالا رفتند و عرضه داشتند : « اى پروردگار ما ، بنده‌ات سخنى گفت كه ما نمىدانيم آن را چگونه بنويسيم ؟ » خداوند - كه از گفتهء بنده‌اش آگاه‌تر است - پرسيد : « بنده‌ام چه گفت ؟ » آن دو گفتند : « پروردگارا ، او گفت : " پروردگارا ، حمد براى توست ؛ آن سان كه شايستهء جلال وجه تو و سلطهء عظيم توست . " » خداوند به آن دو فرمود : « آن را همان گونه كه بنده‌ام گفت ، بنويسيد تا مرا ملاقات كند و من در برابر آن ، به او پاداش دهم . » « 3 » [ 1 / 456 ] از ابن عباس روايت شده : « « الْحَمْدُ لِلَّهِ » سخن هر شكرگزار است و آدم عليه السلام هنگامى كه عطسه كرد ، گفت : « الْحَمْدُ لِلَّهِ » . » « 4 » [ 1 / 457 ] ابو محمد عبد الغنى بن سعيد حافظ از ابو هريره و ابو سعيد خدرى از

--> ( 1 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 33 ؛ الشعب ، ج 4 ، ص 110 و 111 . ( 2 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 33 ؛ الحليه ، ج 9 ، ص 17 ؛ المصنّف ، ج 11 ، ص 295 . ( 3 ) . ابن ماجه ، ج 2 ، ص 1249 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 25 ؛ قرطبى ، ج 1 ، ص 132 ؛ كنز العمّال ، ج 2 ، ص 701 . ( 4 ) . قرطبى ، ج 1 ، ص 134 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 24 .