[ 1 / 429 ] ابن ابى حاتم از ضحاك روايت كرده است : « حمد ، رداى رحمان است . » « 1 » [ 1 / 430 ] ابن منذر از ابو عبد الرحمان جبّائى چنين روايت كرده است : « نماز ، شكر است ؛ روزه ، شكر است ؛ و هر كار نيك كه براى خدا انجام دهى ، شكر است ؛ و برترين شكر ، حمد مىباشد . » « 2 » مقصود آن است كه شكر ، گاه عملى است و آن ، نماز و روزه براى خدا در مقام شكرگزارى در برابر نعمت‌هاى او مىباشد . گاه نيز شكر ، ذكرى است كه همان « الحمد للَّه » و . . . مىباشد . [ 1 / 431 ] ترمذى - در حالى كه آن را حسن دانسته است - نسائى ، ابن ماجه ، ابن حبّان و بيهقى در الشعب ، از جابر بن عبد اللَّه نقل كرده‌اند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : « بهترين ذكر « 3 » ، لا إله إلّااللَّه و برترين دعا « 4 » ، « الْحَمْدُ لِلَّهِ » است . » « 5 » [ 1 / 432 ] ابن ماجه و بيهقى با سندى حسن ، ازانس از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم روايت كرده‌اند : « هرگاه خداوند بر بنده‌اش نعمتى دهد و او بگويد : « الْحَمْدُ لِلَّهِ » آن‌چه [ به دو ] عطا مىشود ، بهتر از چيزى خواهد بود كه گرفته است . » « 6 » [ 1 / 433 ] بيهقى در الشعب ، از جابر روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم

--> ( 1 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 31 ؛ ابن ابى حاتم ، ج 1 ، ص 26 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 24 . ( 2 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 31 و ابن كثير ، ج 3 ، ص 536 . ( 3 ) . در الشعب ، به جاى « ذكر » ، « دعا » آمده است . ( 4 ) . در الشعب به جاى « دعا » ، « ذكر » آمده است ( 5 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 31 ؛ ترمذى ، ج 5 ، ص 130 ؛ نسائى ، ج 6 ، ص 208 ؛ ابن ماجه ، ج 2 ، ص 1249 ؛ ابن حبّان ، ج 3 ، ص 126 ؛ الشعب ، ج 4 ، ص 90 ؛ الآداب ( بيهقى ) ، ص 293 ؛ كنز العمّال ، ج 1 ، ص 414 ؛ حاكم ، ج 1 ، ص 498 و 503 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 24 و 25 . ( 6 ) . الدرّ ، ج 1 ، ص 31 ؛ ابن ماجه ، ج 2 ، ص 1250 ؛ الشعب ، ج 4 ، ص 99 ؛ ابن كثير ، ج 1 ، ص 25 ؛ الشكر للَّهِ ( ابن ابى دنيا ) ، ص 122 ؛ قرطبى ، ج 1 ، ص 131 .