نخستين كسى كه به زيباسازى كتاب مصحف و آراستن خط آن پرداخت ، خالد بن ابى الهياج ، صحابى امير مؤمنان عليه السلام ( متوفى در حدود سال 100 ) مىباشد كه به زيبايى خط و خوش ذوقى مشهور بود . گفته مىشود كه سعد ، غلام و حاجب وليد ، وى را براى نوشتن مصاحف و شعر و اخبار ، براى وليد بن عبد الملك ( 86 - 96 ) برگزيد . او همان كسى است كه در طرف قبلهء مسجد نبوى در مدينه ، با خط زرّين ، از سورهء شمس تا آخر قرآن را نوشت . عمر بن عبد العزيز ، والى گماشتهء وليد براى مدينه ، به فرمان وليد ، آن مسجد را بازسازى كرد و در سال 90 ، كار را به پايان رساند . « 1 » عمر بن عبد العزيز از وى خواست به همين شكل مصحفى را براى او بنويسد . او نيز مصحفى براى وى به زيبايى نگاشت . عمر آن را برداشت و نيك نگريست و به تحسين آن پرداخت ، ولى سعد قيمت آن مصحف را بالا شمرد و عمر آن را به وى برگرداند . محمد بن اسحاق ، ابن نديم ، گويد : « مصحفى را به خط خالد بن ابى الهياج ، صحابى على عليه السلام ديدم كه در مجموعه آثار خطى ، نزد محمد بن حسين ، معروف به ابن ابى بعره بود ، سپس به ابو عبد اللَّه بن حانى - كه رحمت خدا بر او باد - رسيد . » « 2 » [ 1 / 409 ] ثقة الاسلام كلينى از استادش ، على بن ابراهيم قمى از پدرش از صفوان از عبد اللَّه بن مسكان از محمد بن ورّاق روايت كرده است كه وى گفت : « به امام صادق عليه السلام كتابى را عرضه كردم كه قرآنى مزيّن به نشانه‌هاى زرّين ختم و عشر « 3 » و در آخرش ، سوره‌اى با خط طلا در برداشت . آن را به حضرت نشان دادم . حضرت ايرادى بر آن نگرفت ؛ مگر نوشتن قرآن با طلا . حضرت فرمود : " خوش ندارم قرآن با

--> ( 1 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 3 ، ص 30 و 36 . ( 2 ) . الفهرست ( ابن نديم ) ، ص 15 و 67 . ( 3 ) . [ پيش از شماره‌گذارى آيات ، براى تمييز آيه‌ها ، هر ده آيه را به نام « عشر » مشخص مىكردند و كلمهء « عشر » را براى نماياندن آن به كار مىبردند . ]