الشيخ محمد هادي معرفة (مترجم: ايروانى)

478

التفسير الأثرى الجامع (تفسير اثرى جامع) (فارسى)

مخلوق ، او را عبادت مىكند ؛ چرا كه : [ 1 / 315 ] ابو كريب با سند خود به ابو روق از ضحّاك از عبد اللَّه بن عباس روايت كرده : " اللَّه داراى الوهيّت و معبوديّت بر همهء آفريدگان خود مىباشد . " اگر كسى بگويد : آيا اين واژه در " فَعَلَ يَفعَلُ " اصلى دارد كه اين اسم از آن ساخته شده باشد ؟ در پاسخ گفته مىشود : به طور سماعى از عرب ، خير ، بلكه به صورت استدلالى ! يعنى صَرف شدن ألَه يَألَه ، به معناى عَبَدَ يَعبُد ، به صورت ثلاثى ، در لغت نيست ؛ چنان كه گذشت ، ليك مىتوان آن را با استدلال ، ثابت كرد . » وى سپس دليل آورده ، به اين سخن رؤبة بن عجّاج ، استشهاد مىكند : للَّه درّ الغانيات المُدَّه * سَبَّحْنَ واسترجعن من " تَألُّهى " ( آفرين بر زنان زيباى خواننده و ستايش كنندهء چاپلوس كه از " تعبّد من " ، تسبيح گفتند و استرجاع « 1 » كردند . ) وى گويد : « حال كه كاربرد تألّه به معناى تعبّد ، به صورت مزيد فيه ثابث گرديد ، بايد به صورت ثلاثى مجرد نيز به كار رفته باشد . » [ 1 / 316 ] طبرى هم‌چنين به روايت سفيان بن وكيع از ابن عباس استشهاد كرده كه او آيه را چنين قرائت كرده است : « و يذرك و إلاهتك » « 2 » ؛ يعنى « عبادتك » ؛ بدين استدلال كه فرعون معبود واقع مىشد و خود ، كسى را نمىپرستيد . عبد اللَّه و مجاهد نيز آيه را به همين صورت قرائت و تفسير كرده‌اند . طبرى گويد : « إلاهة ، مصدر ثانى از " ألِهَ اللَّهَ فلانٌ إلاهةً " مىباشد ؛ مانند اين كه گفته مىشود : " عبد اللَّه فلانٌ عبادةً " و " عَبَر الرؤيا عبارةً " . با سخن ابن عباس و مجاهد

--> ( 1 ) . گفتنِ [ « إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ » ] . ( 2 ) . قرائت مشهور ، « آلهتك » است : « وَ قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَ تَذَرُ مُوسى وَ قَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ يَذَرَكَ وَ آلِهَتَكَ » ( اعراف ( 7 ) 127 ) ؛ « و سران قوم فرعون گفتند : آيا موسى و قومش را رها مىكنى تا در اين سرزمين فساد كنند و [ موسى ] تو و خدايانت را رها كند ؟ »