قرآن و موافق سنت مىگوييم ؛ ما از خدا و رسولش باز مىگوييم و نمىگوييم : فلانى و فلانى گفتند ؛ تا سخنانمان متناقض نمايد . سخن آخر ما چونان سخن نخست ما و سخن نخست ما تأييد كنندهء سخن آخرمان است . اگر كسى براى شما خلاف آن را بازگفت ، به خودش برگردانيد و بگوييد : تو به آن‌چه آورده‌اى ، داناترى . همراه هر سخن ما حقيقتى است و بر آن نورى ، پس سخنى كه حقيقتى همراه آن و نورى بر [ گِرد ] آن نيست ، سخن شيطان مىباشد . » « 1 » [ م / 12 ] در حديث سماعه از امام ابو الحسن ، موسى بن جعفر عليه السلام آمده است كه وى از امام مىپرسد : « آيا هر مطلبى در كتاب خدا و سنت پيامبرش وجود دارد ؟ آيا شما اين را مىگوييد ؟ » حضرت فرمود : « همه چيز در كتاب خدا و سنت پيامبرش وجود دارد . » « 2 » [ م / 13 ] از ابو جعفر امام باقر عليه السلام نقل شده است : « هرگاه حديثى از ما به شما رسيد و براى آن ، شاهدى يا دو شاهد از كتاب خدا يافتيد ، آن را بپذيريد ؛ و گرنه توقف كنيد ، آن گاه آن را به ما برگردانيد تا براى شما آشكار شود . » « 3 » بنابراين نخستين معيار تشخيص حديث قوى از ضعيف ، عرضه بر محكمات دين است ؛ همانند عرضهء متشابهات قرآن بر محكمات آن ؛ فرايندى كه نيازمند ورزيدگى و احاطهء كامل ، پس از يارى خواستن از خداوند بلندمرتبهء تواناست . اما بحث سندى ، بحثى حاشيه‌اى و در بسيارى از موارد ، ناكارآمد است ؛ چرا كه روايات مرسل ، فراوان مىباشد و شرح حال بسيارى از راويان ، مشخص نيست . افزون بر آن كه امكان دست‌كارىهاى پنهانى در سندها ، هم‌چون جعل خود متون ، وجود دارد ؛ بنابراين همواره شيوهء عرضه بر محكمات ، مناسب‌تر و كارآمدتر است . [ م / 14 ] امام على بن موسى الرضا عليه السلام فرمود : « همانا در اخبار ما احاديث متشابهى چونان آيات متشابه قرآن و سخنان محكمى بسان آيات محكم قرآن وجود

--> ( 1 ) . رجال كشّى ، ج 2 ، ص 489 و 490 . ( 2 ) . كافى ، ج 1 ، ص 62 . ( 3 ) . همان ، ج 2 ، ص 222 .