3 . مدرسهء كوفه : اين مدرسه در شهرت و آوازه ، سومين مكتب بود و آن را صحابى بزرگ ، عبداللَّه بن مسعود پايه گذاشت . او در دوران خلافت عمر بن خطاب ، با عنوان معلم و مربى وارد كوفه شد . وى بسيارى از تابعان بزرگ را تربيت كرد و كوفه از زمان ورود او ، مركز پويا و پر بركتى براى نشر علوم اسلامى و گسترش و آموزش آن گرديد . هم‌چنين پس از مهاجرت امام امير مؤمنان عليه السلام به همراه بسيارى از صحابهء دانشمند و با فضيلت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به كوفه ، اين مدرسه به شكوفايى كامل رسيد . بدين جهت ، اين مدرسه در طول قرن‌ها دوام يافت و مشتاقان علم و فضيلت در گذر روزگار ، آن را به پيش بردند . 4 . مدرسهء بصره : بنيان گذار اين مكتب ، ابو موسى اشعرى بود . عمر بن خطاب در سال هفده هجرى ، وى را والى بصره قرار داد و او فقه و قرآن را به اهل بصره آموخت . از همان سال ، مدرسهء بصره بر پا شد ، ليك تداوم آن ، به دست تابعان دانشمندى بود كه بعدها ، در آن‌جا ساكن شدند ؛ به ويژه تابعى بزرگ ، ابو سعيد ، حسن بن أبى الحسن يسار بصرى . وى - آن‌سان كه ابن سعد و ديگران گفته‌اند - عالمى جامع ، فقيهى امين و عابدى زاهد بود . سخنان وى برگرفته از امير مؤمنان عليه السلام بود ؛ بى آن كه به نام حضرت تصريح كند . او از ترس دشمنان حضرت ، ايشان را با كنيهء ابو زينب ياد مىكرد . « 1 » 5 . مدرسهء شام : صحابى بزرگوار ، ابو درداء ، عويمر بن عامر خزرجى اين مكتب را بنيان نهاد . او از صحابهء فاضل ، فقيه و حكيم بود و در دوران خلافت عمر ، قضاوت دمشق را بر عهده داشت . گروهى از تابعان بزرگ نزد وى شاگردى كرده ، به كمال علمى رسيدند ؛ از جمله : سعيد بن مسيب ، علقمة بن قيس ، سويد بن غفله ، جبير بن نفير ، زيد بن وهب و ديگران . از بزرگان صحابه ، تنها ابو درداء ، بلال بن رباح و واثلة بن اسقع در دمشق ساكن شدند . ابو درداء در سال 32 هجرى از دنيا رفت و

--> ( 1 ) . بنگريد به : امالى سيد مرتضى ، ج 1 ، ص 162 ؛ الطبقات ، ج 7 ، ص 157 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 2 ، ص 266 .