است . » « 1 » امام بدر الدين زركشى مىگويد : « جوياى تفسير ، منابعى بسيار لازم دارد كه مهم‌ترين آنها ، چهار منبع است : 1 . نخستين و عالىترين منبع ، احاديث منقول از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم است ، ليك بايد از روايات ضعيف جعلى - كه بسيارند - پرهيخت . 2 . قول صحابى ؛ زيرا - چنان كه حاكم در تفسيرش گفته - تفسير صحابى نزد علماى رجال ، به منزلهء روايت منقول از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است . » زركشى در ادامه ، حديث مسروق بن اجدع از عبداللَّه بن مسعود دربارهء صحابه را ياد آورده كه دربارهء چگونگى فراگيرى تفسير قرآن نزد پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است . وى گويد : « سرآمد صحابهء مفسر ، على ، سپس ابن عباس است كه همهء همت خود را براى اين كار قرار داده بود . تفسير بر جا ماندهء او بيش از تفاسير بر جا ماندهء على است ، ليك ابن عباس اندوختهء تفسيرى خود را از على عليه السلام گرفته است . پس از او ، عبداللَّه قرار دارد . مطالب تفسيرى ديگر صحابه نيز نيكو و مقدم مىباشد . » « 2 » با اين حال ، ديدگاه دانشمندان صاحب نظر ما آن است كه تفسير مأثور از صحابى - هرچند جليل القدر و بلند مرتبه باشد - موقوف بر خود اوست و تا زمانى كه خود صحابى آن را به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم اسناد ندهد ، نسبت دادن آن به حضرت صحيح نمىباشد . اين ديدگاه آنان ، مطلق است ؛ خواه اجتهاد در سخن صحابى دخالت داشته باشد يا نه ؛ زيرا سخن وى برآمده از دانش اوست ؛ هرچند سخنش بر پايهء تعاليم پيامبر استوار باشد . ممكن است كه گفتار وى ، برداشتى از آموزه‌هاى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم

--> ( 1 ) . وى اين مطلب را در كتاب ارزشمندش ، سعد السعود ، ص 174 آورده است . او در اين كتاب ، به نقد بيش از هفتاد كتاب تفسيرى پرداخته كه در آن زمان ، در دست‌رس وى بوده است . ( ابن طاووس در سال 664 هجرى درگذشت . ) ( 2 ) . البرهان ، ج 2 ، ص 156 و 157 . براى آگاهى از منابع سوم و چهارم بدان‌جا مراجعه كنيد .