اعمالت ، زبانت را حركت نده ؛ يعنى نامهء عملت را بخوان و مشتاب ؛ زيرا كسى كه از نفس خود آگاه است ، هنگام ديدن بدىهايش ، بدحال مىشود و عجله مىكند ، پس با توبيخ ، به او گفته مىشود : عجله نكن و آرام باش تا حجت بر خود را بدانى ؛ كه ما آن را برايت گرد مىآوريم . آن گاه كه آن را گرد آورديم ، با پذيرش حكم آن و تسليم‌شدن در برابر پيامدهايش ، از آن پيروى كن ؛ زيرا تو را ياراى انكار آن نيست . " آن گاه بيان آن نيز بر عهدهء ماست " ؛ اگر انكار كنى . » [ م / 80 ] حسن [ بصرى ] مىگويد : « آيه بدين معناست : بيان و تحقق آن‌چه به تو خبر داديم كه د رآخرت انجام مىدهيم ، بر عهدهء ماست . » « 1 » از معاصران ، شيخ محمود شلتوت نيز همين ديدگاه را پذيرفته ، مىگويد : « روز قيامت ، صحيفه‌هاى نيات و اعمالش به وى عرضه مىگردد و او را از آن‌چه از پيش و پس فرستاده است ، با خبر مىكند . در اين هنگام ، او براى رهايى از نامهء عمل خود مىكوشد و در خواندن آن شتاب مىكند تا برچيده وكتمان شود و از حساب و جايگاه رسوايىاش فارغ گردد ؛ پس به او اعلام مىشود كه كار دست او نيست ، بلكه به دست خدا مىباشد . » « 2 » استاد علامه طباطبايى از ديدگاه مشهور دفاع كرده است و در ردّ نظريهء بلخى ، مىگويد : « كامل بودنِ معناى جملهء معترضه نيازمند دلالتى از جمله‌هاى پيش و پس از خود نيست . افزون بر آن ، هم سياق بودن آيهء « وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ » « 3 » با اين آيات ، مؤيد هم معنا بودن آنهاست . » « 4 » اگر مقصود علامه رحمه الله از معترضه ، آن است كه اين آيات چهارگانه ، از قبيل جمله‌هاى معترضه در بين كلام هستند ، علماى بيان تصريح كرده‌اند كه در اين گونه جمله‌ها ، ارتباط كامل لازم است ؛ بدين سان كه تعليل حكمى ، بيان دليلى ،

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 197 . ( 2 ) . الى القرآن الكريم ، ص 181 . ( 3 ) . طه ( 20 ) 114 : « در [ خواندن ] قرآن ، پيش از آن كه وحى آن بر تو پايان پذيرد ، مشتاب . » ( 4 ) . الميزان ، ج 20 ، ص 197 .