الشيخ محمد هادي معرفة
9
علوم قرآنى (فارسى)
عبد اللّه بن عامر يحصبى ( متوفاى 118 ) رسالهاى در اختلاف مصاحف عثمانى ونيز رساله ديگرى در وقف ووصل در قرآن نوشته است وشيبة بن نصاح مدنى ( متوفاى 130 ) كتاب « الوقوف » را نگاشت . أبان بن تغلب ( متوفاى 141 ) نخستين كسى است كه پس از يحيى بن يعمر در فن قرائات كتاب نوشت . محمد بن سائب كلبى ( متوفاى 146 ) أول كسى است كه در « احكام القرآن » كتاب نوشت . مقاتل بن سليمان ( متوفاى 150 ) نخستين نويسندهاى است كه دربارهء « آيات متشابهات » كتاب نوشت . أبو عمرو ، علاء بن زبان تميمي ( متوفاى 154 ) كتاب « وقف وابتدأ » و « قرائات » را نوشت . حمزة بن حبيب يكى از قرّاء سبعة ( متوفاى 156 ) در فن قرائات كتاب نوشت . يحيى بن زياد فرّاء ( متوفاى 207 ) كتاب « معاني القرآن » را در سه مجلد نوشت . اين نويسنده همچنين كتاب « اختلاف أهل كوفه وبصره وشام در مصاحف » وكتاب « جمع وتثنيه در قرآن » را به تحرير درآورد . محمد بن عمر واقدى ( متوفاى 207 ) كتاب « رغيب » در علوم قرآني و « غلط رجال » را نوشت . أبو عبيده معمّر بن المثنى ( متوفاى 209 ) كتاب « اعجاز القرآن » در دو جزء و « معاني القرآن » را نوشت . أو أول كسى است كه در اعجاز قرآن كتاب نوشته است . أبو عبيد قاسم بن سلام ( متوفاى 224 ) كتابهاى فراوانى در علوم قرآني نوشته وأو أول كسى است كه در اين زمينه به طور گسترده كتاب نوشته است . از جمله كتب أو « فضائل القرآن » ، « المقصور والممدود » در فنّ قرائات ، « غريب القرآن » ، « ناسخ ومنسوخ » و « اعجاز القرآن » و . . . ، را مىتوان نام برد . علىّ بن مدينى ( متوفاى 234 ) در « أسباب نزول » كتاب نوشت . أحمد بن محمد بن عيسى اشعرى قمى ( متوفاى حدود 250 ) كتاب « ناسخ ومنسوخ » را نوشت . أبو زرعهء عراقي ( متوفاى 264 ) هزار بيت ( الفيّه ) در « غريب ألفاظ قرآني » سرود . أبو عبد اللّه أحمد بن محمد بن سيار ( متوفاى 268 ) « ثواب القرآن » و « كتاب القراءة » را تأليف كرد . أبو محمد عبد اللّه بن مسلم ( ابن قتيبة ) ( متوفاى 276 ) كتابهاى : « تأويل مشكل القرآن » و « تفسير غريب القرآن » و « اعراب القرآن » و « قرائات » را نوشت . أبو العباس محمد بن يزيد مبرّد نحوى ( متوفاى 286 ) كتاب « اعراب القرآن » را نوشت . أبو عبد اللّه محمد بن أيوب بن ضريس