پس از نوشته شدن ، آيات نزد پيامبر ودر خانهء ايشان ضبط ونگهدارى مىشد . گاهى برخى از صحابه مىخواستند سوره يا سوره‌هايى داشته باشند ، آن‌ها را استنساخ كرده وبر روى تكه‌هاى برگ يا كاغذ مىنوشتند ونزد خود نگه مىداشتند ومعمولا در محفظه‌هاى پارچه‌اى به ديوار مىآويختند « 1 » . آيه‌ها به گونه‌اى منظم ومرتب ، در هر سوره ثبت مىگرديد وهر سوره با نزول بسم اللّه آغاز يافته وبا نزول بسم اللّه جديد ختم آن سوره اعلام مىشد وسوره‌ها با اين رويه هريك جدا ومستقل از يكديگر ثبت وضبط مىشد . در عهد رسالت هيچ‌گونه نظم وترتيبي بين سوره‌ها صورت نگرفت . علامهء طباطبايى مىفرمايد : « قرآن به صورت امروزى در عهد رسالت ترتيب داده نشده بود ، جز سوره‌هاى پراكندهء بدون ترتيب وآيه‌هايى كه در دست اين وآن بود ودر ميان مردم به طور متفرق وجود داشت » « 2 » . زبان وحى زبان ، آسان‌ترين وسيلهء انتقال مفاهيم ذهني در انسان بشمار مىرود وساده‌ترين ابزارى است كه آدمي مىتواند در حيات اجتماعي ، معاني متصوّرهء خويش را مورد تبادل وتفاهم قرار دهد . مسألهء خطير تفهيم وتفهّم كه لازمهء زندگى اجتماعي است تنها از همين راه است كه سهل وساده انجام مىگيرد . لذا خداوند پس از نعمت آفرينش ، آن را از بزرگ‌ترين نعمت‌ها ياد كرده است « الرَّحْمنُ . عَلَّمَ الْقُرْآنَ . خَلَقَ الْإِنْسانَ . عَلَّمَهُ الْبَيانَ » « 3 » ؛ پروردگارى كه گسترهء رحمت أو موجب گرديد تا قرآن را به انسان بياموزد ، بزرگ‌ترين نعمتي را كه پس از نعمت آفرينش به أو ارزانى داشت ، نعمت بيان بود . شرايع الهى كه براي انسان‌ها آمده وبا آنان سخن گفته ، از همين شيوهء معمولى ومتعارف بهره جسته است . « وَما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ « 4 » ؛ وهيچ

--> ( 1 ) ر . ك : التمهيد ، ج 1 ص 288 . تلخيص التمهيد ، ج 1 ص 133 . ( 2 ) الميزان ؛ ج 3 ، ص 79 - 78 . ( 3 ) الرحمن 55 : 4 - 1 . ( 4 ) إبراهيم 14 : 4 .