محراب عبادتش به سوى مردم بيرون آمد وبا اشاره به آنان گفت : به شكرانهء اين موهبت صبح وشام خدا را تسبيح كنيد » . 2 . هدايت غريزي : يعنى رهنمودهاى طبيعي كه در نهاد تمام موجودات به وديعت نهاده شده است . هر موجودى أعم از جماد ، نبات ، حيوان وانسان ، به طور غريزي راه بقا وتداوم حيات خود را مىداند . از اين هدايت طبيعي با نام وحى در قرآن ياد شده است : « وَأَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا . . . « 1 » ؛ پروردگارت به زنبور عسل وحى [ - الهام غريزي ] نمود كه از كوه ودرخت وداربست‌هايى كه مردم مىسازند ، خانه‌هايى درست كن ، سپس از همهء ميوه‌ها [ شيرهء گل‌ها ] بخور [ بنوش ] وراه‌هاى پروردگارت را به راحتى بپوى » . هدايت غريزي كه در نهاد اشيا قرار دارد ، خود رازي نهفته از اسرار طبيعت بشمار مىرود كه اثر شگفت‌آور آن آشكار ، ولى منشأ ومبدأ آن پنهان از انظار بوده وشايستهء آن است كه آن را وحى گويند . « وَأَوْحى فِي كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها . . . « 2 » ؛ ودر هر آسمانى كار آن [ آسمان ] را وحى [ - مقرر ] فرمود . . . » . 3 . الهام ( سروش غيبى ) : گاه انسان پيامى را دريافت مىدارد كه منشأ آن را نمىداند ، به ويژه در حالت اضطرار كه گمان مىبرد راه به جايى ندارد . ناگهان درخششى در دل أو پديد مىآيد كه راه را بر أو روشن مىسازد وأو را از آن تنگنا بيرون مىآورد . اين پيام‌هاى ره‌گشا ، همان سروش غيبى است كه از پشت پرده ظاهر شده وبه مدد انسان مىآيد . از اين سروش غيبى كه از عنايت الهى سرچشمه گرفته ، در قرآن با نام وحى تعبير شده است . قرآن دربارهء مادر موسى عليه السّلام مىفرمايد : « وَأَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلا تَخافِي وَلا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ » « 3 » . « وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَيْكَ مَرَّةً أُخْرى إِذْ أَوْحَيْنا إِلى أُمِّكَ ما يُوحى أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَعَدُوٌّ لَهُ . . . فَرَجَعْناكَ إِلى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُها وَلا تَحْزَنَ . . . » « 4 » .

--> ( 1 ) نحل 16 : 68 و 69 . ( 2 ) فصلت 41 : 12 . ( 3 ) قصص 28 : 7 . ( 4 ) طه 20 : 40 - 37 .