آن را هم در كتب قديمى و هم در بستر واقعيت كنونىاش مورد مطالعه قرار داد ، اما در تاريخ اديان آئين زرتشتى تنها نمونه‌اى است كه ما شاهد فقدان تقريبا كامل هرگونه اجماع و اتفاق نظر در ميان كارشناسان اين آئين هستيم . همانطور كه ژان دو مناس « 41 » تذكر داده است ، تفسير و تأويل اسناد قديمى و مطابقت دادن آنها با متون زرتشتى غالبا دشوار است ، مضافا بر اينكه متون اصلى زرتشتى مشخصا مبهم و پيچيده هستند . دانشمندان تقريبا در تمام مسائل مهم اختلاف‌نظرهاى اساسى دارند - واقعيت تاريخى ، زمان و مكان حيات زرتشت ، وضوح و صراحت متون بنيادى در باب مجموعه اعتقادات و آداب‌ورسوم ، و غيره . سرانجام ، مسئلهء رابطهء ميان آئين زرتشتى ، دين « آريايىها » ، با اسلام ، دين « سامىها » ، يك گره بازنشدنى است كه تا به امروز كسى نتوانسته نه آن را رد كند و نه آن را توضيح بدهد . ريشهء اين مشكل كه اغتشاش و سردرگمىهاى فراوانى را به دنبال داشته است در اين نكتهء ساده نهفته است كه مسائل هميشه به‌طور وارونه مورد توجه قرار گرفته‌اند ، و سيد حسن آصف آگاه اين مسئله را به صورت اصيل و بديع در اثر حاضر سوشيانت منجى ايرانويج ، كه به موضوع « منجى موعود در آخر الزمان » در آئين زرتشتى اختصاص دارد ، بررسى مىكند . « 42 » موضوع منجى از جمله مسائلى است كه مىگويند از آئين زرتشتى وارد دين يهودى شده ، سپس به مسيحيت و سرانجام به اسلام انتقال يافته است . اما سيد حسن آصف آگاه به شايستگى تذكر مىدهد كه به احتمال زياد ، در واقع اين مسير در جهت عكس آنچه غالبا تصور مىشود ، طى شده است ؛ يعنى اعتقاد آئين زرتشتى به منجى موعود در آخر زمان - چه به صورت خودجوش ، چه به صورت وجود هستهء اوليه اين تفكر كه امكان تفكيك آن از تحولات بعدى بسيار دشوار است - تحت تأثير بينش اديان ابراهيمى ، بويژه اسلام شكل گرفته است . با معكوس دانستن جهت تأثير و نفوذ ، كه در اثر حاضر روى يك موضوع واحد مورد بررسى قرار گرفته است ، مىتوان به سراغ ساير مضامين اسطوره‌اى رفت كه تا به امروز اصل و منشاء آنها زرتشتى دانسته شده است . مسلما اين ايراد مطرح خواهد شد كه اين تأثير و نفوذ در جهت عكس ، آشكارا با واقعيت بازگشت‌ناپذير بودن زمان در تناقض است ، زيرا ميان ظهور اسلام و ظهور آئين زرتشتى صدها بلكه هزاران سال فاصلهء زمانى وجود دارد . در گاهشمارى سنتى زرتشتى ، دوران حيات زرتشت

--> ( 41 ) . دايرة المعارف جهانى ) silasrevinU aid ? apolcycnE ( ، مقالهء مربوط به آئين زرتشتى . ( 42 ) . او قبلا در مورد اين مسئله مقالاتى منتشر كرده است ، از جمله مقالهء اول در پىنوشت شماره 38 ، همچنين دو مقاله زير : - باور شناخت موعود در اديان و مكاتب گوناگون ، انتظار موعود ، شماره 15 ( 1384 ) ، ص 166 - 149 . - منجى و آخر الزمان در آئين زرتشتى ، مشرق موعود ، شماره 3 ( 1386 ) .