حسن بن نوح القمري البخاري
5
كتاب التنوير (فارسى)
ديباچه بنام خداوند بخشنده و بخشايندهء مهربان بساط با فرّ و شكوه « تمدن و فرهنگ عظيم ايرانى اسلامى » كه قرنها در اين سوى بحر الروم و در سرزمين مشرق ، جنبش و تابش و نمايش داشت و بعد بخطهء مغرب و آنسوى بحر الروم ، رفت و بسط و نشر يافت و خميرمايهء تمدن بزرگ فعلى جهان گرديد ، پايهگذاران و كارگردانان و شاهكارآفرينانى داشته است كه اكثريت قريب باتفاق آنان ، پاكيزهجانان و پاكدلان و انديشمندان و پژوهندگان ايرانى بودند كه به نيروى قريحهء ذاتى و استعداد فطرى و نبوغ جبلى و هوش سرشتى و به كار انداختن دماغهاى پخته و ورزيده و انديشههاى موشكاف و دقيقهياب و فكرهاى خلاق و جوال و بمدد غور و فحص و تحقيق و استقصا و به يارى ملكهء استدراك و استنباط و استقراء و اجتهاد خود ، در همهء رشتهها و شعبههاى علوم و فنون و ادب و حكمت و معارف بشرى ، آثارى نخبه و زبده از خويش بيادگار گذاشتهاند و به بساط آفرينش آفريدگار و عرصهء بود و نمود آفريدگان مجد و عظمت و صفا و جلا بخشيدهاند . پس بايد سرزمين پاك و تابناك ايران را سرچشمهء فياض آب صافى و زلال و گاهوارهء اختر تابان و فروزان اين فرهنگ اصيل و تمدن جليل دانست و قوم هوشمند و پژوهندهء ايرانى را ميراثخواران حقيقى و واقعى اين نوابغ و مشاهير علم و ادب بشمار آورد كه به حق مشعلافروز و گاهوارهجنبان و پيشآهنگ و طلايهدار كاروان بزرگ دانشمندان و هنرورانى هستند كه در خلال قرون و اعصار ، از شاهراه تمدن بشرى گذشتهاند ، و بهر مرحله و در هر منزل ، از خود ، اثرى بيادگار گذاشتهاند . اين فرهنگ با نام و نشان و تمدن عاليشان ، بساليان دراز ، همواره ، زنده و فروزنده بوده است و اگر هم ، گاهبگاه ، بعلل سياسى و اقتصادى و اجتماعى ،