حسن بن نوح القمري البخاري

31

كتاب التنوير (فارسى)

2 - كتاب ، يا رساله : التنوير ( فارسى ) و اين يكى ديگر از آثار موجوده ابو منصور مىباشد ، ابو منصور اين كتاب كوچك را نخست به عربى نوشته و سپس آن را به زبان پارسى بىكم‌وكاست ترجمه كرده است ، بنابراين اكنون دو كتاب از ابو منصور بنام : « التنوير » يكى به زبان عربى و ديگرى ترجمهء پارسى آن در دست مىباشد . وى در اين كتاب كوچك نامهاى بسيارى از بيماريها ، معالجات ، داروها ، خوراكها ، طبائع و اعضاء بدن را شرح و تعريف و تفسير نموده است . 3 - كتاب : « التنوير - ( نسخهء عربى ) اين نسخه جزء مجموعهء مخطوطهء كوچكى است مشتمل بر سه كتاب كه يكى از آنها نسخهء التنوير عربى مىباشد و نويسنده او را « حدود الامراض » ناميده است ، كه بمعنى : تعريف بيماريها مىباشد و گويا نويسنده اين نام را از موضوع كتاب گرفته كه در تعريف بيماريها و غيره مىباشد . و چنان كه گفته خواهد شد ابو منصور خود در پيشگفتار كوتاه آن كتاب مىگويد : « و ان اسميه كتاب التنوير » و ناسخ بدون توجه به مندرجات مقدمه ، و يا از باب معرفى كتاب وصف يا موضوع آن نام ( حدود الامراض ) را بر آن نهاده است چنان كه گويند كتاب فقه يا مثلا از كتاب وفيات الاعيان بكتاب ( رجال ) تعبير نمايند . مجموعهء نامبرده قبلا متعلق بيكى از كتابخانه‌هاى شخصى بوده و اكنون جزء مخطوطات كتابخانه مركزى دانشگاه مىباشد . سبك نگارش اين نامه كوچك سبك نثر پارسى اين متن كوچك بسيار ساده و شيوا و از كهن‌سال‌ترين و از اولين نمونه‌هاى نگارش پارسى درى مىباشد كه سبك محاورات ساده و معمولى آن عهد در ماوراء النهر خراسان بوده است . ابو منصور مانند ديگر فضلا و دانشوران ايران در آن عهد بر دو زبان پارسى و عربى تسلط داشته است ، زيرا پارسىزبان نژاد و خانمان او بوده ، و زبان عربى را نيز در آغاز تحصيلات به خوبى و با كوشش در نزد استادان ايرانى فرا مىگرفته است ، وى با اين توانائى نسخهء عربى را با شيوهء استادانه و ماهرانه بپارسى درى ساده و محاوره‌يى برگردانيده است ، ترجمهء اصطلاحات و جملات عربى به اصطلاحات و جملات پارسى بىاندازه ماهرانه و بسى جالب توجه مىباشد . و اين خود يكى از مزايا و خواص برجستهء زبان شيرين پارسى مىباشد . زبان پارسى درى زبان نژادى ، تاريخى و ملى مردم سرزمين ايرانشهر بوده و مىباشد و چنان است كه پس از گذشت يكهزار و اند سال هيچ‌گونه دگرگونى در آن راه نيافته و بطور طبيعى - نه بطور تصنعى - پايدار مانده و هم‌اكنون مردم ايران بزبانى سخن مىگويند كه هزار و اند سال پيش بدان گويا بوده‌اند .