حسن بن نوح القمري البخاري

11

كتاب التنوير (فارسى)

« حدود الامراض » و پس از مختصر امعان نظر دانسته‌اند كه نسخهء « حدود - الامراض » ترجمه يا اصل عربى كتاب « التنوير » است كه نويسندهء مجموعه ، بواسطهء عدم توجه بمندرجات مقدمه و يا بمناسبت موضوع ، عنوان « حدود - الامراض » به آن داده است بنابراين برايشان روشن شده است كه اين دو نسخه ، يك كتاب است كه ابو منصور نخست آن را به زبان عربى نگاشته و سپس بىكم‌وكاست بپارسى برگردانيده است و يا برعكس . اما نسخهء پارسى ، مانند اغلب نسخه‌هاى خطى ، بواسطهء توارد ايادى نساخ و تداول اقلام كتاب و طول زمان ، مشتمل بر اغلاط و تحريفات و سقطات بسيار است و نسخهء عربى نيز از اغلاط فراوان تهى نيست و دشوارتر آنكه كلمات نادرست و مشكوك فيها ، اغلب اصطلاحات پزشكى و برخى از آنها مصطلحات و لغات پارسى سره است كه در زمان مؤلف كتاب در ايران شرقى متداول و رايج و زبان تودهء مردم آن ديار بود و اكنون به كلى مهجور است . بنياد نيكوكارى نوريانى پس از وقوف بر اين مراتب از آقاى امام خواست اين كتاب را كه از متون بسيار عزيز و نفيس قديم ايران است ، طبق مادهء 4 اساسنامهء بنياد ، مهما امكن تنظيم و تصحيح و تحشيه كنند تا بنفقهء بنياد طبع و نشر شود و آن استاد عزيز و محترم ، از آنجا كه عمر گرانمايهء خويش را باينگونه خدمات ذى قيمت فرهنگى وقف و حصر ساخته است ، اين مسئول را بحسن قبول تلقى كرد و بيدرنگ به كار پرداخت و در نتيجهء مقارنهء نسخهء پارسى با نسخهء عربى و مراجعه بپارهء از كتب طبى ، مانند قانون ابن سينا و ذخيرهء خوارزمشاهى و كتاب غنى و منى تأليف خود ابو منصور و مفتاح الطب ابو الفرج و كامل - الصناعه اهوازى و كناش ساهر و عده‌اى مآخذ و مراجع ديگر ، بتصحيح آن همت گماشت و با توضيحات و تفسيرات پارهء اصطلاحات طبى و داروئى ، بعضى مجهولات را معلوم ساخت و براى مزيد فايدت مقدمه‌اى در شرح‌حال و تاريخچهء زندگانى و آثار ابو منصور و پيدايش علم طب ايرانى اسلامى بپرداخت و فهرستى از لغات و اعلام و جايها و كتابها و مراجع بر متن كتاب بيفزود و