حسن بن نوح القمري البخاري

9

كتاب التنوير (فارسى)

امراض و اعراض و كيفيت تشخيص و اصول تداوى و نسخه‌نويسى و چنان كه خود او در مقدمهء كتاب مزبور گويد : « آن را براى پزشكان نوشته تا با آموختن آن از تصفح و تفحص و مراجعه و تحقيق و تتبع در مدارك و مآخذ بسيار و كتب بيشمار مستغنى و بىنياز آيند . » به‌طورىكه گفته‌اند تا ظهور اين كتاب ، در باب علاج امراض ، هيچيك از پزشكان اسلامى ، كتابى بدين شرح و بسط ، تصنيف نكرده بود . ابو منصور حسن بن نوح القمرى بخارى از طبيبان قرن چهارم هجرى و در روزگار سلطنت سامانيان مىزيسته است . تاريخ ولادت و وفات او ، بطور دقيق ، يعنى از لحاظ روز و ماه و سال ، معلوم نيست ولى چون حجة الحق شيخ الرئيس ابو على بن سينا ( 370 - 428 ) در عنفوان جوانى ، اواخر عمر و زمان شيخوخت ابو منصور را درك و در علم پزشكى ، از محضر و مجلس درس و افادت و افاضت آن استاد بزرگ كسب فيض كرده است و نيز نظر باينكه ابو بكر محمد بن زكريا رازى ( 240 - 311 ) با وى معاصر بود و هريك ، مطالبى از ديگرى در كتابهاى خود نقل كرده‌اند بنابراين مىتوان ، از روى تاريخ تولد و وفات و مدت عمر اين دو دانشمند بزرگ ، يعنى بو على سينا و محمد زكريا ، سال تولد و مرگ و يا دوران زندگى ابو منصور را ، بطور تقريب ، معين ساخت . در باب زندگى ابو منصور ، در مآخذ و مراجع خيلى قديم ، شرحى كامل و شامل ديده نمىشود . ابن ابى اصيبعه در « عيون الانباء فى طبقات الاطباء » و كاتب چلبى معروف بحاج خليفه در « كشف الظنون عن اسامى الكتب و الفنون » از او و آثار او باختصار ذكرى مىكنند ولى از همين مطالب مختصر ، مىتوان دريافت كه ابو منصور از افاضل و متميزين اطباء و اعاظم و متبحرين فضلاى زمان خود بود و بوفور علم و حذاقت وجودت عمل و معالجت شهرت بىاندازه داشت و به تعبير صحيح « كان سيد وقته و اوحد زمانه » . وى در اصول و فروع طب بصير و خيبر بود ، بويژه در درمان و برگزيدن داروها ، يعنى در اصول تداوى ، از روشى پسنديده پيروى مىكرد .