مرحلهء اوّل . مفروض : صدق مقدمتين مذكور . 2 . مدّعا : صدق نتيجهء مذكور . 3 . برهان : تبديل مقدمتين مذكور و تحصيل شكل اوّل كه « بعض الولود انسان » ، و « كل انسان حيوان » ، اين قياس ، ضرب سوّم از شكل اول است و نتيجه‌اش ايجاب جزئى است يعنى : « بعض الولود حيوان » عكس مستوى اين نتيجه مىشود : « بعض الحيوان ولود » و هو المطلوب . بدين وسيله منتج بودن اثبات مىشود . به دو علّت نتيجه ، موجبهء جزئيه شد نه كليه اول به دليل اين‌كه نتيجه ، تابع اخس مقدمات است و اخس در اين ضرب ، موجبهء جزئيه است و دوم اين‌كه گاهى اصغر اعم از اكبر است ( اعم من وجه يا مطلق ) ، و از اعم و اخص كذايى موجبه كليه صدق نمىكند و نمىتوان در مثال مذكور گفت : « كل حيوان ولود » چون برخى حيوانات ولود نيستند بلكه تخم‌گذار هستند مثل ماهى و بسيارى از پرندگان . ضرب سوّم . صغرى سالبهء كليه و كبرى موجبهء كليه و نتيجه سلب كلّى . مثال الف . « لا شىء من الممكن بدائم » ، و « كل محل للحوادث ممكن » ، « فلا شيئى من الدائم به محل للحوادث » . مثال ب . لا شىء من الانسان بفرس » ، و « كل ناطق انسان » ، « فلا شىء من الفرس بناطق » برهان ( از طريق برهان ردّ ) : پس از تبديل مقدمتين و تشكيل شكل اوّل از آن نتيجه‌اى مىگيريم كه آن را به عكس مستوى ، عكس مىكنيم و مطلوب حاصل مىشود . مرحلهء اوّل . مفروض : صدق مقدمتين . مرحلهء دوّم . مدّعا : صدق نتيجهء مذكور . مرحلهء سوّم . برهان : با تبديل مقدمتين ، ضرب دوم از شكل اوّل به دست مىآيد كه : « كل ناطق انسان » و « لا شيئى من الانسان بفرس » و نتيجه مىدهد : « لا شىء من الفرس بناطق » و هذا هو المطلوب . ضرب چهارم . صغرى موجبهء كليه ، كبرى سالبهء كليه ، نتيجه سالبهء جزئيه . مثال الف . « هر جسم سائل « 1 » تبخير « 2 » مىشود » . و « هيچ آهنى سائل نيست » ، « پس

--> ( 1 ) . سائل : داراى سيلان و جريان در مقابل ثابت .