صورت ، دوازده صورت اقترانات عقيمه است و چهار صورت ، اضرب منتجه است و براى بيان اين مطلب ، دو روش مطرح است : 1 . طريقهء حذف و اسقاط ؛ 2 . طريقهء تحصيل . طريقهء اسقاط : به دليل شرط اوّل از دو شرط شكل ثانى يعنى اختلاف مقدمتين در كيف ، هشت صورت اسقاط مىشود و از درجهء اعتبار مىافتد كه عبارتند از : حاصل ضرب چهار صورت سالبه‌ها در چهار صورت موجبه‌ها ، يعنى : سالبتين صغرى ( كليه يا جزئيه ) با سالبتين كبرى كه در مجموع چهار صورت مىشود و موجبتين صغرى با موجبتين كبرى كه اين نيز چهار صورت مىشود و مجموع آن‌ها عبارتند از : 1 . هردو مقدمه سالبهء كليه 2 . هردو سالبهء جزئيه 3 . صغرى سالبهء كليه و كبرى سالبهء جزئيه 4 . عكس قسم سوم 5 . هردو موجبهء كليه 6 . موجبتين جزئيتين 7 . صغرى موجبهء كليه و كبرى موجبهء جزئيه 8 . عكس قسم هفتم . به دليل شرط ثانى يعنى كليت كبرى نيز ، چهار قسم از اعتبار مىافتد كه عبارتند از : 1 . سالبهء كليه صغرى و موجبهء جزئيه كبرى 2 . سالبهء جزئيه صغرى و موجبهء جزئيه كبرى 3 . موجبهء كليه صغرى و سالبهء جزئيه كبرى 4 . موجبهء جزئيه صغرى و سالبهء جزئيه كبرى . در پايان چهار صورت باقى مىماند كه همهء آن‌ها منتج هستند و براى انتاج هريك نيز ، برهان اقامه كرده و آن‌ها را به شكل اوّل ارجاع مىدهيم تا منتج بودن ، قطعى شود ؛ امّا طريقهء تحصيل ، به قول قطب الدين رازى در شرح مطالع : « و اما التحصيل فلّان الكبرى الكلية اما ان تكون موجبة او سالبه و الصغرى لا بّد ان تكون مخالفة لها فالكبرى الموجبه لا تنتج الّا مع الصغرى السالبة كلية او جزئية و الكبرى السالبة لا تنتج الّا مع الصغرى الموجبة كلية او جزئية فهى اربعة » . « 1 » بيان اضرب و صور منتجه ، هركدام با اقامهء برهان : صورت اوّل : ضرب اوّل از چهار ضرب منتج و قياسى شكل ثانى اين‌كه ، صغرى موجبهء كليه و كبرى سالبهء كليّه باشد كه نتيجهء اين ضرب سالبهء كليه است . دو مثال : الف . « كل انسان حيوان » ، و « لا شيئى من الجماد به حيوان » ، « فلا شيئى من الانسان

--> ( 1 ) . شرح المطالع ، صفحهء 252 .