حادثهء غم‌انگيز سخن مىگويد هيئت حزن به خود گرفته و سراسر وجودش نشان مىدهد كه محزون است همان‌طورى كه كرارا اشاره شد ، چين‌هاى پيشانى خطيب ، نگاه‌هاى پنهان او با گوشهء چشم و با حالت غضّ ، و زيروبم صداى او داراى اثر فعّال و شگفت آورى است در اين‌كه مستمعين بفهمند كه او خود به مفاد گفته‌هايش مؤمن است و باور دارد يا خير ، چهره‌هاى گلگون نشان مىدهند كه بگفتهء خود ايمان دارند ولى چهره‌هاى خشك و بىآب و درمانده از تعبير و بيان مطلب ، البتّه نشان مىدهد كه براى خود او مطلب حلّ نشده و ايمان نياورده پس چگونه به مستمعين درس معاد مىدهد و . . . سخن بايد از دل برخيزد تا لاجرم بر دل نشيند و گرنه كلمات بىروح ، تأثيرى ندارد . در روايات مىخوانيم : « ان الموعظة اذا خرجت من القلب دخلت في القلب و اذا خرجت من اللسان لم تتجاوز الآذان » و به قول معروف « الظاهر تدل على الباطن » يعنى ظاهر حال او ، بهترين گواه است بر آنچه مىگويد ، آيا خود بدان ايمان دارد يا خير ؟ و اين را مستمعين به مقتضاى غريزه و فطرت مىيابند چه او بخواهد و چه نخواهد . و امّا شهادت حال برحسب قول ؛ گاهى خطيب در مقام خطابه سخنى را بيان مىكند و براى آن سوگند ياد مىكند مثلا قسم جلاله مىخورد كه مطلب همين است يا تعهّد مىبندد كه اگر غير از اين باشد چنين و چنان شود ، يا تحدّى مىكند يعنى ديگران را به مبارزه مىطلبد ، همانطورى كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و إله از زبان قرآن ، مخالفين و مشركين را به تحدّى دعوت كرد و در مرحله اوّل فرمود : فَأْتُوا بِكِتابٍ مثله « 1 » در مرحله دوم فرمود : فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ « 2 » در مرحلهء سوم فرمود : فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ « 3 »

--> ( 1 ) . ( 2 ) . سوره هود / 13 . ( 3 ) . سوره يونس / 38 .