واسطه از راه احد المتلازمين علم به ملازم ديگر پيدا كرديم ، كه آن‌هم عبارت است از علم به وجود علّت به اين صورت : از علم به وجود نهار ، علم به طلوع شمس ، و از آن علم به روشنايى پيدا كرديم ( به قول منطقىها شييه دور است ولى دور حقيقى نيست ) . حال قسم اوّل از دو قسم برهان انّى نام خاصى داشت كه عبارت بود از دليل . ولى قسم دوم از دو قسم آن‌كه از احد المتلازمين به ديگرى منتقل شديم نام خاصى ندارد بلكه به قول مطلق به او برهان انّى گفته مىشود . البتّه در اين رابطه دو نظريّه است : 1 . مشهور منطقيون مىگويند برهان بر دو قسم است : الف . لمّى كه از راه علّت به معلول مىرسيم . ب . انّى كه از راه معلول به علّت مىرسيم و اين دو شعبه دارد به بيانى كه ذكر شد . 2 . جمعى از منطقيون معتقدند قسم دوم از دو قسم برهان انّى يك قسم جداگانه است و داخل در برهان انّى نيست و در حقيقت برهان سه نوع دارد : الف . لمّى . ب . انّى . ج . واسطه بينهما كه از احد المتلازمين به ملازم ديگر مىرسيم ؛ علّت اين‌كه آن را واسطه بين لمّى و انّى قرار داده‌اند آن است كه اين قسم جامع بين هردو طريقه است و در آن از هر دو استدلال استفاده مىشود . بيان ذلك : برهان لمّى يك برهان بيش نيست و آن از علّت به معلول است و برهان انّى هم يك برهان بيش نيست كه از معلول به علّت است ولى اين نوع سوم در حقيقت دو استدلال و استكشاف است : استدلال اوّل ، استدلال از احد المعلولين بر وجود علّت است ؛ استدلال دوم ، استدلال از وجود علّت بر وجود معلول ديگر است ؛ پس اين نوع دوم هم ويژگى برهان انّى را دارد كه از معلول به علّت رسيدن باشد و هم ويژگى برهان لمّى را كه از علّت به معلول رسيدن باشد و لذا واسطه بين آن دو است . و برهان سه شعبه دارد . مرحوم مظفر رحمه اللّه مىفرمايند : بهتر اين است كه ما اين قسم را همانند مشهور ، قسم دوم از دو قسم برهان انّى قلمداد كنيم نه يك قسم سوم كه قسيم آن دو باشد . جهت حسن و اولويّت همان مراعات جانب استدلال اوّلى است كه در آن از معلول به علّت