ما به الامتياز : معيار در يقينيات ، مطابقت آنها با واقع و نفس الامر است ، كه واقعى هست و اينها را با آن مىسنجيم و حكم به حقانيّت و صدق اينها مىكنيم ، چه مدرك و معتبرى باشد يا نباشد ، چنين احكامى هست . امّا ميزان در مشهورات ، موافقت و مطابقت آنها با آراء عقلاء عالم است و هيچ واقعيتى غير از همين تطابق آراء عقلاء براى آنها نيست . بر همين اساس ، مشهور در مقابل كاذب نيست بلكه مشهور در مقابل شنيع است . قضيهء مشهوره ، قضيه‌اى است كه اكثر يا عموم آن را بپسندند و طبق آن حكم كنند . حال آن‌كه شنيع آن است كه اكثر يا عموم آن را انكار كرده و طبق آن حكم نكنند و لو شاذ و نادرى چنين حكمى داشته باشند و قضيهء كاذبه در برابر قضيهء صادقه است كه صادق يعنى مطابق واقع و كاذب يعنى مخالف واقع . در اينجا توجّه خوانندهء گرامى را به تأمل در سخنى از ابن سينا جلب مىكنم : و هذه المشهورات قد يكون صادقة و قد يكون كاذبة ، و إذا كانت صادقة ليست تنسب الى الاوّليات و نحوها اذا لم تكن بينّه الصدق عند العقل الاوّل الا به نظر ، إن كانت محمودة عنده ، و الصادق غير المحمود ، و كذلك الكاذب غير الشنيع فرّب شنيع حقّ و ربّ محمود كاذب . « 1 » و به قول مرحوم علامه : و ليس كل مشهور صادقا ، فان المشهور لا يقابل الكاذب حتّى يجب أن يكون صادقا ، بل يقابل الشنيع ، كما انّ الصادق يقابل الكاذب ؛ و انّما يقابل المشهور الشنيع لانّ المشهور لا ينكر و الشنيع ينكر ، و هما متقابلان . « 2 » اقسام مشهورات با توجّه به معناى مشهورات ، تقسيمات گوناگونى براى آن ذكر شده كه به سه تقسيم اشاره مىشود : 1 . مشهورات در تقسيمى دو قسم مىشوند : الف . مشهورات مطلقه .

--> ( 1 ) . اشارات ، جلد 1 ، ص 22 . ( 2 ) . جوهر النضيد ، ص 235 .