3 . « اذا لم يكن الانسان عالما فهو جاهل » 4 . « اذا لم يكن الانسان جاهلا فهو عالم » منفصلهء مانعة الخلو نيز به دو متصله ، متحول مىشود كه مقدم آن ، نقيض يكى از دو طرف و تالى آن عين طرف ديگر است به اين بيان : 5 . « اذا لم يكن الانسان جاهلا ، فهو سعيد » 6 . « اذا لم يكن الانسان سعيدا ، فهو جاهل » سپس هركدام از آن چهار قضيه را ، صغرى و هركدام از اين دو را ، كبرى قرار داده و هشت قياس اقترانى شرطى اتصالى تشكيل مىدهيم ، كه در هركدام « اوسط » در صغرى و كبرى ، كامل تكرار شده بود منتج است ، بعد اگر خواستيم آن نتيجه را هم به يك منفصله ارجاع مىدهيم . مثلا قضيهء شمارهء يك با شمارهء پنج ، منتج است و قضيهء شمارهء 2 با شمارهء 6 منتج است . تمرين 14 . آيا ممكن است از دو منفصلهء زير يك قياس منتج تشكيل دهيم ؟ الف . « يا دانش‌آموز سعى و كوشش مىكند و يا در امتحان موفق نمىشود » مانعة الخلو . ب . « يا دانش‌آموز كوشش مىكند و يا سستى و تنبلى مىنمايد » مانعة الجمع . حلّ تمرين . منفصلهء اول را به دو متّصله ارجاع مىدهيم : 1 . « اذا لم يسع الطالب فهو لا ينجح في الامتحان » 2 . « اذا نجح في الامتحان فهو يسعى » منفصلهء دوم را هم به دو متّصله ارجاع مىدهيم كه مقدّم ، عين يكى از دو طرف منفصله و تالى ، نقيض طرف ديگر است : 3 . « اذا كان الطالب ساعيا ، فليس بمتهاون » 4 . « اذا كان الطالب متهاونا ، فليس بساعى » سپس از آن دو با اين دو ، چهار قياس تشكيل مىدهيم تا ببينيم كدام منتج است و كدام نيست . تمرين 15 . شخصى نزد شخص ديگرى رفته و با اصرار از او كمك مالى مىطلبد ، از اين اصرار بيش از حدّ ، شخص دوم ظنين شده و نتيجه مىگيرد كه : معلوم