يا در مثال دور بگوييم : 1 . « دور مستلزم توقف الشىء على نفسه است » 2 . و « توقف كذايى مستلزم تقدم الشىء على نفسه است » 3 . و « تقدم كذايى مستلزم اجتماع نقيضين است » 4 . و « اجتماع نقيضين محال بديهى و باطل است » ، سپس نتيجه بگيريم : « پس دور محال و باطل است » . البته از قياسات مفصوله همان نتيجه را مىگيريم كه از قياسات موصوله مىگرفتيم ولى با تفاوتى كه بين آن دو ديديم . بيشتر استدلالات در علوم به صورت قياس مركب انجام مىپذيرد و از نوع قياس‌هاى مركب مفصول است كه نتايج وسطى در آنها حذف مىشود ، البته علت اين حذف هم ، اعتماد مستدل بر وضوح و بداهت آن است . اين مطالب مختصرى راجع به اصل قياس مركب در منطق بود ، اينك بايد دانست كه پاره‌اى از قياسات مركب منطقى ، نام‌هاى بخصوصى دارند از قبيل : قياس خلف ، مساوات و . . . كه در اينجا به خاطر اهميت برخى از آنها و آگاهى بيشتر شما به دو نمونه از آنها پرداخته و مختصرى دربارهء آنها توضيح مىدهيم . ( نكته : تصور نكنيد در قياسات مفصوله ، كه گاهى سه يا چهار يا بيشتر مقدمه مىآوريم و در پايان يك نتيجه مىگيريم همه يك استدلال هستند بلكه چند استدلال است كه برخى به صورت مضمر بيان شده است ) . قياس خلف يكى از قياس‌هاى مركب « قياس خلف » است ، كه بار اوّل در آغاز تنبيهات شكل سوم ، از اشكال اربعه كه طرق استدلال ، براى انتاج هريك از اشكال اربعه را بيان مىكرديم و طريقهء اولى و همگانى كه در آنجا بيان شد همين طريقهء قياس خلف بود ، كه از آن در جهت مبرهن ساختن انتاج ضرب چهارم ، از شكل دوم و ضرب پنجم از شكل سوم استفاده كرديم ؛ و بار دوم در مباحث قياس اقترانى شرطى بود كه به پنج قسم تقسيم شد ، قسم چهارم آن قياسى بود كه فراهم شده باشد از يك قضيهء شرطيهء متصلهء صغرى و يك قضيهء حمليهء كبرى ، و در پايان آن قسم تنبيهى بيان ، و در آن اشاره كرديم كه قياس خلف به دو قياس منحل مىشود كه قياس اوّل آن از همين نوع چهارم اقترانى شرطى است . اينك بسيار بجا است كه مطالب گذشته را مجددا تكرار كنيم تا با آمادگى كامل وارد بحث قياس خلف شويم . به‌طور كلى استدلال بر يك مطلوب ، گاهى مستقيم و مباشرى است . مثلا از راه