3 . از نفى اعم ، نفى اخص لازم مىآيد ؛ 4 . از اثبات اعم ، اثبات اخص لازم نمىآيد ؛ احكام قياس استثنايى انفصالى از آن‌جا كه قضيهء منفصله سه قسم مىشود : 1 . حقيقيه 2 . مانعة الجمع 3 . مانعة الخلّو پس قياس استثنايى انفصالى هم ، سه صورت پيدا مىكند : 1 . آن‌جا كه صغراى قياس منفصلهء حقيقيه باشد ؛ 2 . آن‌جا كه صغرى ، مانعة الجمع باشد ؛ 3 . آن‌جا كه صغرى ، مانعة الخلّو باشد . صورت اوّل : اگر صغرى ، منفصلهء حقيقيه باشد هريك از چهار احتمال مذكور ، منتج خواهد بود يعنى وضع مقدم ، رفع تالى و رفع تالى ، وضع مقدم و رفع مقدم ، وضع تالى و وضع تالى ، رفع مقدم را نتيجه مىدهد و علت آن است كه در منفصلهء حقيقيه ، اجتماع و ارتفاع دو طرف قضيه محال است در نتيجه هركدام متحقق و اثبات شد ديگرى حتما بايد منتفى و سلب شود و هريك سلب شد ديگرى حتما اثبات مىشود . مثال : « امّا ان يكون هذا العدد زوجا او فردا » 1 . « لكنّه زوج » ، « فهو ليس بفرد » 2 . « لكنه فرد » ، « فهو ليس بزوج » 3 . « لكنه ليس بزوج » ، « فهو فرد » 4 . « لكنه ليس بفرد » ، « فهو زوج » صورت دوّم : اگر صغرى ، منفصلهء مانعة الجمع باشد ، دو احتمال از چهار احتمال منتج است و دو احتمال ديگر منتج نيست ؛ امّا دو احتمال منتج : 1 . وضع مقدم ، رفع تالى را نتيجه مىدهد . 2 . وضع تالى رفع مقدم را نتيجه مىدهد . و اما دو احتمامل عقيم : 1 . رفع مقدم ، وضع تالى را نتيجه نمىدهد . 2 . رفع تالى هم وضع مقدم را نتيجه نمىدهد .