دليل انتاج : مقدّم ، ملزوم و تالى ، لازم است و هرجا لازم نباشد ، ملزوم هم نخواهد بود . 3 . رفع مقدّم ، رفع تالى را نتيجه نمىدهد ، زيرا مقدم ، ملزوم است و تالى ، لازم و گاهى لازم ، لازم مساوى است كه در اين‌جا با منتفى شدن ملزوم ، لازم هم منتفى مىشود مانند « انسان » و « ضاحك » در : « ان كان هذا انسانا كان ضاحكا لكنّه ليس به انسان ؛ فهو ليس بضاحك » . امّا گاهى لازم ، لازم اعم است و با انتفاء ملزوم اخصّ ، لازم اعمّ منتفى نمىشود و ممكن است موجود باشد ، مانند : « كلما كانت الشمس طالعه ، كانت الحرارة موجودة » صغرى « لكنّ الشمس ليست بطالعة » كبرى نتيجه نمىدهد : « فليس الحرارة موجودة » چون حرارت لازم اعم ، طلوع خورشيد است . و ممكن است بدون طلوع خورشيد ، در اثر روشن كردن آتش و يا دويدن نيز حرارت ايجاد شود ؛ يا مثلا اگر گفتيم : « ان كان هذا انسانا ، كان حيوانا ، لكنّه ليس به انسان » نتيجه نمىدهد : « فهو ليس به حيوان » ، چون حيوان اعم است و از نفى اخص ، نفى اعم لازم نمىآيد ؛ يا مثلا اگر گفتيم : « كلّما كان الماء جاريا كان معتصما ، لكنه ليس بجار » نتيجه نمىدهد : « فهو ليس بمعتصم » ، چون معتصم بودن ، اعم است و بدون آب جارى هم ، قابل تحقّق است كه : آب راكد كثير باشد . 4 . وضع تالى ، وضع مقدم را نتيجه نمىدهد زيرا مقدم ، ملزوم و تالى ، لازم است و ممكن است لازم ، اعم باشد مثل : حرارت ، حيوانيت و اعتصام در سه مثال قبل ، « واضح است از اثبات اعم ، اثبات اخص لازم نمىآيد و نمىتوان گفت : « لكن الحرارة موجوده فالشمس طالعة » ، « لكن الشىء حيوان فهو انسان ، « لكنه معتصم ، فهو جار » چون شايد حرارت باشد بدون طلوع خورشيد ، حيوانيت باشد بدون انسان ، معتصم باشد بدون جريان . پس دو صورت ، منتج و دو صورت ، عقيم است . چهار قاعده : 1 . از اثبات اخص ، اثبات اعم لازم مىآيد ؛ 2 . از نفى اخص ، نفى اعم لازم نمىآيد ؛