2 و 4 : شكل دوم را تشكيل مىدهند كه از دو موجبهء منتج نيست . مرحلهء سوم . اگر تمايل داشتيد آن صورت منتجه را ، كه نتيجه‌اش يك متصله بود به يك منفصلهء مانعة الجمع يا مانعة الخلّو متحوّل سازيد . مثال سوم . از دو منفصلهء مانعة الخلّو : « امّا هذا الشىء لا حيوان ، و امّا لا شجر » ؛ و « امّا هذا الشىء لا شجر ، و امّا لا حجر » . مرحلهء اوّل از طريقهء نتيجه‌گيرى ، تحويل منفصلتين به متّصله‌ها است . منفصلهء اول به دو متّصلهء زير متحول مىشود : 1 . « اذا كان الشىء حيوانا ، فهو لا شجر » ؛ 2 . « اذا كان الشىء شجرا ، فهو لا حيوان » . منفصلهء دوم هم به دو متصلهء زير قابل تحويل است : 3 . « اذا كان الشىء شجرا ، فهو لا حجر » ؛ 4 . « اذا كان الشىء حجرا ، فهو لا شجر » . مرحلهء دوم . اقترانات و تشكيل قياس : از ضرب دو در دو ، چهار قسم قياس پديد مىآيد كه بايد ديد كدام منتج و كدام عقيم است ؟ 1 و 3 : شكل اوّل است ولى منتج نيست ، چون حدوسط تكرار نشده است . 1 و 4 : شكل دوم است ولى منتج نيست ، چون شرايط آن را ندارد . 2 و 3 : شكل سوم است و منتج نتيجهء زير است : « قد يكون اذا كان الشىء لا حيوانا ، كان لا حجرا » . 2 و 4 : شكل رابع است ولى عقيم است ، به علّت عدم تكرار حدّ وسط ( نكته : ضمنا روشن شد كه چگونه از دو مانعة الجمع يا دو مانعة الخلو فقط شكل سوم منتج است و نه غير آن ) . مثال چهارم . از يك منفصلهء حقيقيه و يك مانعة الجمع : « امّا ان يكون الشىء جمادا ، او لا جمادا » منفصلهء حقيقيه و « امّا ان يكون الشىء جمادا ، او حيوانا » مانعة الجمع مرحلهء اوّل از نتيجه‌گيرى ، تحويل منفصلات به متّصلات است . منفصلهء حقيقيه به چهار متّصله متحوّل مىشود :