همان قضاوت را داريم و مىگوييم لابد او نيز بدحساب است يا قلمى در اختيار داريم كه بسيارخوب مىنويسد و از حيث نويسندگى خيلى عالى و روان مىنويسد و قلم ديگرى با همان خصوصيات ظاهرى مىبينم و حكم مىكنيم كه اين نيز مثل آن قلم ، بايد خوب باشد ( تمام اين‌ها از نوع قياس فقهى و تمثيل منطقى است كه بعدا تفصيلا بيان خواهد شد ) . موارد مذكور از معلومات تصديقى بود كه از راه قياس ، استقرا و تمثيل به دست آمد و تنها چند نمونه كوچك از صدها و هزاران معلوم تصديقى است كه هركدام از ما بدون توجه در طول روز داريم ، اينجا است كه مىتوان گفت 99 % انسانها بالفطرة و به‌طور طبيعى منطقى و اهل استدلال و نظر هستند چه بخواهند و چه نخواهند اين فكر و استدلال خدادادى و طبيعى است كه در نهاد هر انسانى وجود دارد و كسى نگفته كه منطق به انسان اصل تفكر و استدلال را مىآموزد ، ولى با اين‌همه كه انسان بالفطره متفكر است باز مشاهده مىكنيم كه انسان‌ها در كثيرى از افكار ، تصديقات و استدلال‌ها دچار خطا و اشتباه مىشوند و نميتوانند به مطلوب خود دست يابند و راه خطا مىپيمايند و اين‌جا است كه نياز ما به منطق و قواعد منطقى آشكار مىشود كه قواعد منطق ، شيوه‌هاى صحيح استدلال كردن را به انسان‌ها مىآموزد و افكار آدمى را كاناليزه مىكند و اگر كسى اين‌ها را بياموزد و به درستى به كار گيرد يقينا در نود و نه درصد موارد راه صواب پيموده و نتايج صحيح عايدش مىشود . با اين مقدمه و بيان وجه حاجت ما به استدلال مىگوييم : طرق صحيح علمى براى استدلال دو طريقه است : 1 . طريقه استدلال مباشرى : علم پيدا كردن از قضيه‌اى به قضيه ديگر است بدون وساطت هيچ امر ديگر از قبيل علم به كذب يكى از دو قضيّه از راه علم به صدق نقيض ديگر و بالعكس ، و مانند علم به صدق عكس از راه علم به صدق اصل و علم به صدق منقوض از راه علم به صدق قضيه اصليه ، تفصيل اين مباحث احكام قضايا باب چهارم بيان شد . 2 . طريقه استدلال غير مباشرى : حداقل از راه دو يا چند قضيه چنين علمى حاصل مىشود و مباشرى و بلا واسطه نيست . بحث ما در اين قسم است و اين گونه از استدلالات سه نوع اصلى و اساسى دارد كه عبارتند از : قياس ، تمثيل و استقرا كه فعلا به‌طور مجمل هركدام را معنى و تعريف مىكنيم و سپس وارد تفصيلات مىشويم .